Bestel Radio Oorwoud
Radio Oorwoud GO!
Altijd wat in mijn habitat
Boom shakalaka
Beestenboel
La pampa
Diep in de diepzee
Hoger Lager
Lekker
Wij doen mee
Ai ai ai
Wij willen wild
Iedereen gewonnen
De jungle is een disco
Aan de Congostroom (Bonobo!)
Beestig lied
Bozebomenbos
Dicht bij elkaar
Dimi
Echte pinguïnmannen
Hiphopotamus
Ijsbeer
Jak Jak Jak
Je tuin is een jungle
Met z'n allen op pad
Morgen is het te laat
Waar zijn de seizoenen
Wie waa wee woestijn
Zelf wel
    Tekst en muziek:
    Stijn Sterckx

    In de jungle, op de pool,
    in woestijn en oceaan,
    valt het leven stil, gaat de radio aan.

    Want het is ... Radio, Radio, Radio Oorwoud.
    Zet de radio maar keihard
    want Radio Oorwoud gaat van start...

    Tekst: Hannelore Bedert en Stijn Sterckx
    Muziek: Hannelore Bedert

    Als je geen handdoek bij je hebt, word je kletsnat
    bij een bezoek aan een walvis z’n habitat.
    Al na enkele seconden heb je nood aan een bad,
    als je in de hitte bij een kameel je parasol vergat.

    'Een portie gemengd' bij een bruine beer
    Da's gewoon wat woud op een bord, meneer.
    En het klinkt misschien wel hip
    maar een taiga is geen slip.

    Slaap je liever in de toendra?
    Is de savanne iets voor jou?
    Of woon je graag op een ijsberg?
    Bibberend van de kou.

    Een habitat, het is me wat
    Bos, steppe, pool of stad.
    Een plaats waar je jezelf kan zijn,
    de oceaan of de woestijn.
    't Is altijd wat in mijn habitat.
    Ik heb een nest, water, boom of gat.
    O ja, plaats zat
    in mijn habitat.

    Een tijger lijkt een lieve kat
    maar kies toch maar snel het hazenpad.
    Zoals je ook in 't Amazonewoud, zo ergens rond etenstijd,
    beter niet met een jaguar rijdt.

    Zit je 't liefst op een rotswand?
    Ben je een zon- of een schaduwplant?
    Vind je 't moeras wel prettig?
    Of vind je dat iets te vettig?

    Het maakt niet uit waar je van houdt
    van moeras of nevelwoud?
    Ben je een stadsmus of een veldmuis?
    Waar je nest staat, is je thuis.

    Een habitat, het is me wat
    Bos, steppe, pool of stad.
    Een plaats waar je jezelf kan zijn,
    de oceaan of de woestijn.
    't Is altijd wat in mijn habitat.
    Ik heb een nest, water, boom of gat.
    O ja, plaats zat
    in mijn habitat.

    Tekst en muziek:
    Arne Leurentop

    Ik sta wel tussen huizen
    maar ik ben niet van beton.
    Toch hou ik meer dan 1000
    bewoners uit de zon.

    In elke groene zone
    staat een droomappartement
    waar je gratis in kan wonen.
    Ik ben een boom van een vent

    Lang leve het leven om me heen.
    Een boom is nooit alleen.

    Aan elke plant of dier die zich thuis voelt op zijn tak:
    “Say home sweet home!” (Boom Sweet Boom!)
    Eik of populier, Een ‘huis’ zijn is het vak,
    van elke boom ...
    Shakalaka, boom, boom, shakalakalaka, boom, shakalaka, boom, boom ...

    De vogels zijn aan het zonnen.
    Hun borstjes zijn al rood.
    De mieren zijn een zoekactie begonnen
    naar nieuwe sokken voor de duizendpoot.

    De eekhoorn zit te zwammen
    tegen het naar hem genoemde brood.
    “Ik ben in mijnen tamme”,
    zegt de kastanje tegen de noot.

    Lang leve het leven om me heen.
    Een boom is nooit alleen.

    Aan elke plant of dier die zich thuis voelt op zijn tak:
    “Say home sweet home!” (Boom Sweet Boom!)
    Eik of populier, Een ‘huis’ zijn is het vak,
    van elke boom ...
    Shakalaka, boom, boom, shakalakalaka, boom, shakalaka, boom, boom ...

    Wij geven schaduw.
    Wij geven vuile lucht
    door te ademen
    weer zuiver terug.
    Wij zijn een afdak
    als je voor de regen vlucht.
    Wij geven eten
    daarvan draag je de vrucht.
    Wij zijn gevers.
    Ons leven lang.
    Alleen van bevers
    zijn wij bang.

    Wil jij misschien ook eens in mijn schaduw staan?

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Kijk, in de hoek, daar staat een tijger.
    Hey, heb je schrik of ben je een echte krijger.
    Kijk, daar op de grond ligt een reuzegrote slang.
    Kom maar dichterbij, wees maar niet bang.

    Diep in de jungle en nat op het strand.
    Hoog in de lucht en warm in het zand.
    Kijk naar je vrienden, allemaal dieren,
    allemaal hand in hand.

    Wat een beestige dierenboel.
    Het lijkt hier wel een modderpoel.
    Tijger, leeuw en pandabeer,
    alle dieren in de weer.

    De leeuw die mag je aaien.
    Naar de apen mag je zwaaien.
    En ach, waarom niet,
    zwem maar eens mee met de haaien.

    Vlieg maar met de albatros mee.
    Neem een duik met de orka in de zee.
    Hier een koala, daar een schildpad
    en duizenden mieren onder 1 blad.

    Diep in de jungle en nat op het strand.
    Hoog in de lucht en warm in het zand.
    Kijk naar je vrienden, allemaal dieren,
    allemaal hand in hand.

    Wat een beestige dierenboel.
    Het lijkt hier wel een modderpoel.
    Tijger, leeuw en pandabeer,
    alle dieren in de weer.

    Wat doet een maki?
    Hoe slaapt een olifant?
    Hoe loopt een pingu&imuln;n?
    Wat eet een fazant?
    Zebra of kever, panter of mier?
    Iedereen een knotsgek dier.

    Diep in de jungle en nat op het strand.
    Hoog in de lucht en warm in het zand.
    Kijk naar je vrienden, allemaal dieren,
    allemaal hand in hand.

    Wat een beestige dierenboel.
    Het lijkt hier wel een modderpoel.
    Tijger, leeuw en pandabeer,
    alle dieren in de weer.

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Elke dag ontwaken wij in de koelte
    van het pampagras.
    Nandoes, manewolven, capibara's worden wakker
    in het pampagras.

    Wij grazen, wij vermalen en wij knagen
    lekker pampagras.
    Zo nu en dan op elkaar jagen, voor de sport
    tussen het pampagras.

    Af en toe wat brandjes blussen.
    Dan vat ons pampagras vuur.
    Maar blussen, dat is hier nog zo simpel niet.
    Da's een werk van lange duur.

    Want het waait altijd in La Pampa,
    door het hoge gras.
    Het waait dag en nacht in La Pampa,
    in La Pampa vlieg je weg.

    Een betere vlakte om te grazen
    bestaat niet op de wereldbol.
    Nat en droog en nat en droog, het wisselt prachtig af.
    Elk seizoen kent hier z'n eigen rol.

    Af en toe komen er boeren ploegen.
    Dan kruipen wij onder de grond en onder struiken.
    't Is jammer, maar ze ploegen onze Pampa om.
    Gelukkig dat we hen al van heel ver ruiken.

    Want het waait altijd in La Pampa,
    door het hoge gras.
    Het waait dag en nacht in La Pampa,
    in La Pampa vlieg je weg.

    Tekst en muziek:
    Thomas Vanelslander

    Dieper dan de hoogste berg hoog is, donkerder dan de nacht.
    Planten kunnen er niet leven, wil je eten dan moet je op jacht.
    Ben je niet gemaakt om hier te leven, dan knijpt het water je plat.
    Maar wij voelen ons dik ok, in ons ontzettend diep zwembad.

    Winter, lente, zomer, herfst, het is hier altijd hetzelfde weer.
    Lekker koud, geen zonnebril nodig en niet teveel toeristenverkeer.

    We zitten in de diepzee, de diepzee,
    pikdonker en toch veel te zien.
    We zitten in de diepzee, de diepzee ...
    Kom maar kijken, ben je bang misschien?

    We zitten kilometers diep, de zon die zien we nooit.
    Maar zelfs hier komt dat plastic, dat de mensen hebben weggegooid.
    Het dwarrelt naar beneden, als sneeuw, maar zonder het plezier.
    Gelukkig is er soms een lichtshow, de diepste dansvloer vind je hier.

    Want we hebben geen zonlicht nodig.
    We zetten zelf onze lampjes aan.
    Maar als je er naartoe zwemt
    voel je mijn tanden en ben je eraan.

    We zitten in de diepzee, de diepzee,
    pikdonker en toch veel te zien.
    We zitten in de diepzee, de diepzee ...
    Kom maar kijken, ben je bang misschien?

    We hebben een slap skelet en slappe spieren.
    We zien er uit als buitenaardse dieren.
    Het landschap lijkt wel dat van de maan
    en dieper kan je echt niet gaan.

    We zitten in de diepzee, de diepzee,
    pikdonker en toch veel te zien.
    We zitten in de diepzee, de diepzee ...
    Kom maar kijken, ben je bang misschien?

    Tekst Thomas Vanelslander en Pieter Embrechts
    Muziek: Thomas Vanelslander

    Ik doe niet uit de hoogte, ik vlieg in de hoogte...
    Ik heb 2 megavleugels en een blote kop.
    Dode dieren eten, dat is mijn job.
    Ze noemen mij de vliegende vuilnisbak.
    Ik vlieg tussen de bergen altijd op het gemak.

    Ik ben een condor, ik zie alles met mijn superscherpe blijk.
    Ik vlieg soms hoger dan de wolken, maar ik heb nooit schrik.
    Zie ik daar geen kadaver, een hapklaar maal?
    Ik kam mijn kam, ik strek mijn vleugels en ik daal ...

    We vliegen naar beneden, van de top naar de vallei.
    Zoevend door de wolken, vlieg allemaal mee met mij.
    Poten achteruit, snavel in de wind.
    Van een zweefvlucht word ik super goed gezind ...

    En na het eten weer lekker zweven,
    tussen de bergtoppen waar weinig groeit.
    Het is hier koud en de grond is bevroren.
    Kijk daar, een sneeuwbloem die hier bloeit.

    De mensen komen hier nooit
    want de rotsen zijn te steil.
    Er is veel te weinig zuurstof, de lucht is hier zo ijl.

    De gletsjer smelt, dat doet ie eigenlijk al lang.
    Maar de laatste tijd gaat het wel echt snel, ik word bang.
    Ook die eeuwige sneeuw verdwijnt, de bergen worden kaal.
    Ik kam mijn kam, ik strek mijn vleugels en ik daal ...

    We vliegen naar beneden, van de top naar de vallei.
    Zoevend door de wolken, vlieg allemaal mee met mij.
    Poten achteruit, snavel in de wind.
    Van een zweefvlucht word ik super goed gezind ...

    Tekst en muziek:
    Thomas Vanelslander

    Ik ben een bladluis en drink plantensap uit deze kerselaar.
    De mieren melken mij en dat vind ik zelf niet raar.
    Wat is toch dat geluid? Wie raspt daar achter mij?
    Oh nee, toch geen sprinkhaan? Mijn leven is voorbij!

    Lekker, lekker, lekker, wie ligt er op mijn bord?
    Gevangen om te eten en echt niet voor de sport.
    Lekker, lekker, lekker … ja, deze smul ik op.
    Bladluizen genoeg … ik kom echt niks tekort.

    3 paar poten om te lopen, maar meestal is er spoed.
    Springen als de besten en zelfs vliegen als het moet.
    Met mijn vleugels kan ik raspen, dat doe ik best wel vaak.
    Maar hey, is dat een kikker? Ah, van daar komt dat gekwaak.

    Lekker, lekker, lekker, wie ligt er op mijn bord?
    Gevangen om te eten en echt niet voor de sport.
    Lekker, lekker, lekker ... ja, deze smul ik op.
    Bladluizen genoeg en sprinkhanen genoeg ... ik kom echt niks tekort.

    Ik kom net uit mijn winterslaap, had honger als een paard.
    Ben uit kikkerdril geboren, had als kikkervis een staart.
    Nu zwemvliezen en, tiens, ik verwacht toch geen bezoek?
    Wie komt daar aangezwommen? Oh nee, het is een snoek!

    Lekker, lekker, lekker, wie ligt er op mijn bord?
    Gevangen om te eten en echt niet voor de sport.
    Lekker, lekker, lekker ... Ja, deze smul ik op.
    Bladluizen genoeg en sprinkhanen genoeg en kikkers genoeg ....
    ik kom echt niks tekort.

    Ik ben een echte jager, ik kan sluipen en zwem snel.
    Heb vele, scherpe tanden, net als mijn buur de forel.
    Maar ho, wat is die schaduw? Waar is de zon naartoe?
    Oei, het is een reiger! Help! Ik ben mijn leven nog niet moe!

    Lekker, lekker, lekker, wie ligt er op mijn bord?
    Gevangen om te eten en echt niet voor de sport.
    Lekker, lekker, lekker... Ja, deze smul ik op.
    Bladluizen genoeg en sprinkhanen genoeg en
    kikkers genoeg en snoeken genoeg ...
    ik kom echt niks tekort.

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    U doet maar wat
    maar de nood is hoog.
    U praat naast elkaar,
    zonder dialoog.
    Ziet u dan niet
    wat er gebeurt?
    De wereld heeft nood
    aan een opknapbeurt.
    U tatert, u tatert, u tatert in het rond.
    U maakt beloftes, die u toch niet nakomt.

    Kan u ons goed horen?
    Knoop het dan goed in uw oren!
    1,2,3,4 ...

    Wij doen mee,
    wij willen resultaat
    want wij zijn de toekomst
    waar het over gaat.
    Wij doen mee,
    wij willen resultaat
    want wij zijn de toekomst
    waar u over praat.

    Er broeit iets
    in ons klimaat.
    Dat zonder pardon
    onze gezondheid schaadt.
    Niemand legt z'n kaarten op tafel.
    Iedereen wacht af ...
    Als u niks doet, als u niks beslist
    dan heeft u de kans van ons leven gemist.

    Kan u ons goed horen?
    Knoop het dan goed in uw oren!
    1,2,3,4 ...

    Wij doen mee,
    wij willen resultaat
    want wij zijn de toekomst
    waar het over gaat.
    Wij doen mee,
    wij willen resultaat
    want wij zijn de toekomst
    waar u over praat.

    Een antwoord, hier en nu.
    Een antwoord, een antwoord.
    Wij doen mee, wij doen mee!

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Hijgen, puffen in de zon.
    Geen rivier te zien,
    nergens een waterbron.

    Warm, warm, heet, heet, superdroog.
    Hou je poten in de lucht.
    Hou je voeten omhoog.

    De zon schijnt zo hard op ons rotsterras.
    Gloeiendhete stenen en amper gras.
    En pffff, zo weinig bomen ...
    van schaduw kan je enkel dromen.

    Warm, warm, heet, heet, superdroog.
    Hou je poten in de lucht.
    Hou je voeten omhoog.

    Ai, ai, ai ...
    Waar ben ik beland?
    Als ik mij op de grond zet
    staat mijn poep in brand.
    Zoek mij snel
    een waterkanon.
    Want ik ben aan het smelten
    als een ijsje in de zon.

    Je kruipt best in bed als de zon opstaat
    want je verliest teveel water als je zweten gaat.
    Of doe zoals de kameel, die heeft knielappen aan
    zodat hij niet de hele tijd recht moet blijven staan.

    's Nachts te koud, overdag te warm
    en alles superdroog.
    Hou je poten in de lucht.
    Hou je voeten omhoog.

    Ai, ai, ai ...
    Waar ben ik beland?
    Als ik mij op de grond zet
    staat mijn poep in brand.
    Zoek mij snel
    een waterkanon.
    Want ik ben aan het smelten

    Zoek je een parasol, en ben je heel behaard?
    Doe dan zoals de eekhoorn, gebruik je lange staart.
    De bergduivel neemt water op als een spons.
    Die hagedis is eigenlijk nog de slimste onder ons.
    Spuw zoals de kangoeroe, lekker in je handen
    of kruip onder de grond, zo zal je niet verbranden.
    Of plas op je poten, zoals de gieren.
    't Zijn gekke, maar ook hele slimme dieren!

    Ai, ai, ai ...
    Waar ben ik beland?
    Als ik mij op de grond zet
    staat mijn poep in brand.
    Zoek mij snel
    een waterkanon.
    Want ik ben aan het smelten

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Bumper tegen bumper.
    Uren in de file staan.
    Wegen worden aangelegd.
    Het moet almaar sneller gaan.

    Het bos in 2 gesneden
    door een snelweg zonder eind.
    Kijk hoe ons oerbos,
    hoe het almaar meer verkleint.

    En nergens is een brug te zien,
    een tunnel of een zebrapad.
    Wil je naar de overkant
    dan rijden ze je plat.

    Wij willen wild!
    Wij willen wilder!
    Wij willen wild,
    Wij willen wildernis!
    Waar een wil is, is geen weg
    maar alleen nog wildernis!

    Ons bos is zo versnipperd
    maar snippers zijn voor carnaval.
    Door met het botte mes te snijden
    raakt de natuur in verval.

    Eenzame jagers op een eiland.
    We raken niet bij elkaar.
    Als je niet wegvliegen kan
    dan schuilt overal gevaar.

    Dus brul met ons mee ...
    Brul zo luid je kan!

    Wij willen wild!
    Wij willen wilder!
    Wij willen wild,
    Wij willen wildernis!
    Waar een wil is, is geen weg
    maar alleen nog wildernis!

    Het leven is geen sprookje.
    Een beer leeft niet van honing alleen.
    En al klinkt elk verhaal hetzelfde
    de wolf is niet gemeen.
    Laat de lynx niet links liggen.
    Sla de poten in elkaar.
    Beren, wolven, lynxen, mensen,
    samen krijgen we het klaar!

    Wij willen wild!
    Wij willen wilder!
    Wij willen wild,
    Wij willen wildernis!
    Waar een wil is, is geen weg
    maar alleen nog wildernis!

    Tekst en muziek:
    Thomas Vanelslander

    Een kat heeft 9 levens, landt altijd op zijn poten.
    Een mier draagt 100 keer zijn gewicht, dat zijn stoten.
    De kolibrie vliegt soms achteruit.
    De ijsbeer heeft eigenlijk een zwarte huid.

    Zonder kop leeft kakkerlak nog 9 dagen.
    Een hert heeft maar 1 mond en toch 4 magen.
    Schrik niet, een octopus heeft 3 harten maar
    met zelfs met 8 armen kan hij niet biljarten.

    Een hond ruikt 10 000 keer beter dan een mens.
    Voor de riemvis telt geen enkele dieptegrens.
    5000 stekels op die kleine egel
    en een halve meter tong is bij giraffen de regel.

    Iedereen gewonnen, allemaal de beste.
    Zoveel records en als je wil mag je testen.
    Snelste, kleinste, dikste of de gekste taal ...
    eigenlijk is elk dier speciaal.

    Dolfijnen die roepen elkaar bij naam.
    De blauwe vinvis heeft het grootste dierenlichaam.
    Een slak kan drie jaar slapen zonder te eten.
    Een slang krijgt een nieuw vel als het oude is versleten.

    De mens komt van de aap, zo is het echt gegaan.
    Een afgehakte arm van een zeester groeit weer aan.
    Een kameleon verandert van kleur als hij verschiet.
    En de zwarte weduwe is een echte moordgriet.

    Iedereen gewonnen, allemaal de beste.
    Zoveel records en als je wil mag je testen.
    Snelste, kleinste, dikste of de gekste taal ...
    eigenlijk is elk dier speciaal.

    Koala's zijn per dag maar een uur of vier wakker.
    En de luiaard is met één keer per week de traagste kakker.
    De pluizigste van allemaal, het angorakonijn.
    Wil je lekkere truffels? Vind dan eerst een goed zwijn.

    Een spin heeft vaak acht ogen, het is waar, absoluut.
    Een mier ademt maar twee keer per minuut.
    Door zijn strepen blijft de zebra lekker koel.
    Wat een bijzondere dieren, wat een beestenboel!

    Iedereen gewonnen, allemaal de beste.
    Zoveel records en als je wil mag je testen.
    Snelste, kleinste, dikste of de gekste taal ...
    eigenlijk is elk dier speciaal.

    Iedereen krijgt medailles, bekers en lintjes.
    Wie leeft het langst, wie krijgt de meeste kindjes?
    De dunste olifant en de dikste pladijs ...
    elk dier krijgt een grote prijs.

    Tekst en muziek:
    Thomas Vanelslander

    Als de zon ondergaat, maken wij ons klaar.
    We worden wakker in de grot en zijn echt ontelbaar.
    Ondersteboven, hangen op onze kop ...
    maar nu is 't tijd om te vertrekken, vooruit, komaan en hop!

    Brilbladneusvleermuis, ja, het is een mondje vol.
    Lusten fruit en zaadjes, ook op insecten zijn we dol.
    De jungle is nu donker, dan begint hier het feest.
    Grijp je kansen!
    Je denkt dat we enkel vliegen, maar we dansen ...

    We dansen heel de nacht. Ja, we dansen!
    Naar insecten op jacht. Hey, we dansen!
    Dans maar lekker mee. Hey, we dansen!

    Ik ben de danskoningin, mijn moves die zijn supervet.
    Ik kan breaken, salsa, rumba, buikdans, hiphop én ballet.
    Ik vlieg nergens tegenaan, hoef zelfs niks te zien.
    Ik vang de echo met mijn oren, die zijn heel groot bovendien.

    We dansen heel de nacht. Ja, we dansen!
    Naar insecten op jacht. Hey, we dansen!
    Dans maar lekker mee. Hey, we dansen!

    De jungle is een disco.
    Dansen is verplicht.
    De nachtdieren nemen over
    tot aan het eerste zonlicht.

    Maar nu nog lekker dansen!

    We dansen heel de nacht. Ja, we dansen!
    Naar insecten op jacht. Hey, we dansen!
    Dans maar lekker mee. Hey, we dansen!

    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Bonobo's, wij zijn bonobo's!
    Eén grote familie van bonobo's.
    Wij zijn plezante apen, vieren altijd feest.
    Hangen er slingers in de bomen dan zijn wij daar geweest.
    We lachen onze tanden bloot want we hebben altijd zin.
    Kom erbij en zet je schrap. Dat is een goed begin.

    Want elke dag, onder elke boom,
    bouwen we een feestje aan de Congostroom.

    Wiebelen, wiebelen, schudden met uw poep.
    Draaien, draaien, als ik 'Bonobo!' roep.
    Bonobo!, Bonobo! Schudden met uw poep.
    Springen met de hele groep!

    Wij doen een beetje raar. Halen vlooien uit ons haar.
    We doen dat bij onszelf maar ook bij elkaar.
    En als de bomen groeien, 't woud maar groter wordt,
    dansen wij in de zon met bananen op ons bord.

    Want elke dag, onder elke boom,
    bouwen we een feestje aan de Congostroom.

    Wiebelen, wiebelen, schudden met uw poep.
    Draaien, draaien, als ik 'Bonobo!' roep.
    Bonobo!, Bonobo! Schudden met uw poep.
    Springen met de hele groep!

    Wereldoriëntatie
    Fiches :
    bos/ontbossing en bonobo.
    Bonobo's ontdekt
    15 minuten
    Inleiding

    De bonobo staat heel dicht bij de mens, met wie hij meer dan 98% van zijn genetisch materiaal gemeenschappelijk heeft. Bonobo's leven uitsluitend in de Democratische Republiek Congo, waar ze diep in het tropisch woud wonen. Dat verklaart waarom bonobo's pas in 1920 ontdekt werden. Nochtans wordt de bonobo vandaag bedreigd door ontbossing en stroperij. Bonobo's zijn zeer sociale en intelligente dieren. Ze leven in groepen van 50 tot 100 dieren. Om met elkaar te communiceren trekken ze de gekste grimassen of maken ze bepaalde bewegingen. Opmerkelijk is dat de groep geleid wordt door een vrouwtje. Conflicten worden dikwijls opgelost met een stevige knuffel.

    Materiaal

    computer met internetverbinding, beamer of digitaal schoolbord, cd-rom

    Opdracht

    • Toon de leerlingen de clip over het werk van WWF-medewerker Bila Isla Inogwabini. Hij ontdekte met zijn team in 2006 een nieuwe populatie bonobo's dichtbij het dorp Bolobo aan de oevers van de Congorivier.
    • Bespreek met de leerlingen wat ze gezien hebben. Hieronder vind je enkele vragen die je kunnen helpen om het clipje te bespreken:
      • Wat is de naam van het project? Lac Tumba
      • In welk jaar werd de bonobopopulatie ontdekt? 2006
      • Hoe wist men dat er bonobo's voorkwamen?De lokale bevolking had bonobo's gezien
      • Hoeveel dieren werden er geteld? 2600 bonobo's
      • Hoe ga je op zoek naar bonobo's? Men let op sporen die de bonobo's hebben achtergelaten, zoals nestplaatsen en pootafdrukken. Ook moet men goed luisteren of men geen bonobo's hoort. Ook het nabootsen van bonobogeluiden kan helpen om bonobo's te vinden.
      • Wie leidt de groep bij bonobo's? Een vrouwtje
      • Hoe komt het dat er in deze streek nog zoveel bonobo's voorkomen? De dorpelingen in de buurt beschouwen de bonobo's als hun voorvaderen. Hierdoor hebben ze respect voor de dieren en eten ze geen bonobovlees.
      • Om welke twee redenen kan ecotoerisme een goed idee zijn? Enerzijds leren zo meer mensen de bonobo's kennen. Anderzijds brengt het geld op voor het bonoboproject en de lokale bevolking. Wanneer de mensen die in de buurt leven beseffen dat een levende bonobo meer opbrengt dan een dode bonobo, dan zullen ze geneigd zijn beter zorg te dragen voor deze dieren en hun leefgebied.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    Interessante links

    • Bonobopagina op wwf.be: Webpagina met heel wat foto's van bonobo's en uitleg over de bonoboprojecten van WWF
    • Planckendael: Dit dierenpark heeft een jarenlange traditie in het bestuderen van bonobo's. Op hun website vind je interessante weetjes over de bonobo's. Ook een bezoek aan een echte bonobo-familie is uiteraard de moeite waard.
    • bonobo.org: Interessante, Engelstalige website met heel wat informatie over de bonobo's.
    • Educatief pakket 'De wonderlijke avonturen van een kleine bij': : Japans verteltheater over een kleine bij, met als rode draad de bedreigingen voor de biodiversiteit. Bieke de bij ontmoet ook de bonobo's in het Congolese regenwoud. Je vindt hierin lesactiviteiten over de mensapen en een actief 'stoelenspel' om de gevolgen van ontbossing en stropers aan den lijve te ondervinden. Deze 'kamishibaï' is gratis te bestellen via www.wwf.be/school en is geschikt voor de lagere graden van de lagere school.
    Muzische activiteit
    Fiches :
    bos/ontbossing en bonobo.
    Dansen met de bonobo's
    15 minuten
    Materiaal

    muziekinstallatie, plaats om te dansen

    Opdracht

    • Bedenk samen met de leerlingen een dansje voor het bonobolied. Je kan samen met de leerlingen zelf bewegingen zoeken. De tekst in het refrein geeft bovendien al goed aan welke bewegingen mogelijk zijn.
    • Laat eigen vondsten van de leerlingen zeker toe en laat hen danspassen en bewegingen bedenken en uitvoeren.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Muzische Vorming - muziek:
    1.5 De leerlingen kunnen nieuwe dansen ontwerpen met eenvoudige passen en figuren.
    4.6 De leerlingen kunnen het inoefenen, de voorbereiding, het aanwenden van de lichaamstaal en het uitvoeren (vertoning), door henzelf en anderen, kritisch bespreken.
    4.1* De leerlingen kunnen genieten van lichaamstaal, beweging en dans.
    Ritmisch begeleiden
    5 minuten
    Materiaal

    pennenzak, ritmische instrumenten, muziekinstallatie

    Opdracht

    • Het lied 'Aan de Congostroom (Bonobo!)' is een lied vol Afrikaanse ritmes. De makkelijke opbouw maakt het eenvoudig voor de leerlingen om het lied te begeleiden. Zowel het refrein als het steeds sneller lopende einde van het lied vormen een extra uitdaging.
    • Ritmische hulpmiddelen zijn in een klaslokaal in overvloed aanwezig. Een pennenzak kan al volstaan. Laat elke leerling een tof geluidje zoeken met een voorwerp dat in zijn of haar pennenzak zit. Een knip met de schaar, een tik van twee pennen tegen elkaar, een rits die open gaat... Laat de leerlingen eerst wat experimenteren met hun geluiden. Groepeer daarna de leerlingen en geef elke groep aan op welke maat ze mogen 'toeslaan'.
    • Mocht je in de klas (zelfgemaakte) ritmische instrumenten (buistrom, tamboerijn, maracas's, schudbusjes...) ter beschikking hebben dan kunnen deze uiteraard ook dienen om het lied ritmisch te begeleiden.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Muzische Vorming - muziek:
    2.1 De leerlingen kunnen muziek beluisteren en ervaren, muzikale impressies opdoen uit de geluidsomgeving met aandacht voor enkele kenmerken van de muziek.
    2.3* De leerlingen kunnen openstaan voor hedendaagse muziek, muziek uit andere tijden, andere landen en culturen.
    2.4* De leerlingen kunnen genieten van zingen en musiceren en dit gebruiken als impuls voor nieuwe muzikale spelideeën of andere aanverwante expressiewijzen.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Bonobo's ontdekt
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig en moet je de pagina verversen.
    Download alles
             van dit lied
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Bonobo's worden bedreigd door houtkap. Probeer dus thuis en op school minder papier te gebruiken. In Europa gebruikt men bovendien heel wat tropisch hardhout voor ramen, deuren, terrasplanken en tuinmeubels. Dit hout komt van bomen uit het tropisch regenwoud. En hier wonen o.a. de bonobo's. Kiezen voor een duurzame oplossing zoals hout van bij ons of hout met het FSC-label is dus heel belangrijk.
    • In Congo loopt er een project waar toeristen een kijkje kunnen nemen bij de bonobo's. Toeristen betalen om samen met een gids naar bonobo's te gaan kijken en zorgen met hun geld voor een inkomen voor de lokale bevolking. Hierdoor zullen ze niet meer op bonobo's jagen. Want als een levende bonobo meer geld opbrengt dan een dode bonobo dan heeft stropen immers geen zin meer. We noemen dit 'ecotoerisme'.
    • Als je zelf op reis gaat kan je ook natuurparken bezoeken. Het geld dat ze krijgen van bezoekers wordt gebruikt voor het beheer van het park. Zo help je de natuur een handje.
    • Laat je op vakantie niet fotograferen met dieren! Daarmee moedig je alleen de vangst ervan aan.
    • Laat dieren leven in hun eigen habitat. Daar voelen zij zich veel beter dan in een kooi of terrarium.
    Tekst: Bert De Prins
    Muziek: Koen Renders

    We zijn hier met de fiets want wij zijn antilopen.
    Ik ben van de noordpool en ik kom uit de tropen.
    Ik kan al heel goed zwemmen, ik leer het op de vissenschool.
    Ik, 'ik kan goe roeien' en ik kan camouflage.
    Ken je mimicry? Dat is ook een coole rage.
    De balken van de ezel die houden ons dak wel recht.

    Allemaal hun op eigen manier.
    Je kan nog zoveel leren van een dier.
    Zingen wij dit beestig lied!

    Ik laat alles open omdat het niet meer 'toekan'.
    En ik 'schild patatten', dat is pas een goed plan.
    Waarom huilen wolven als ze niet verdrietig zijn?
    Ik kan maar niet begrijpen dat een varken soms een beer is.
    Er zijn slakken zonder kleren, ook als het slecht weer is.
    Soms is het verboden om te schudden met een rammelaar.

    Een vogel in de hand, de kat die is van huis,
    twee honden vechten om een been.
    Een zwaluw in de lente stoot zich aan dezelfde steen.

    Allemaal hun op eigen manier.
    Je kan nog zoveel leren van een dier.
    Zingen wij dit beestig lied!

    Wereldoriëntatie
    We are family!
    15 minuten
    Inleiding

    Het is moeilijk te begrijpen dat een varken soms een beer is en dat het verboden is om te schudden met een rammelaar? Niet als je weet dat een beer een mannelijk varken is en een rammelaar een mannelijk konijn. In de volgende activiteit gaan de leerlingen per diersoort op zoek naar het passende mannetje, vrouwtje of jong. Bovendien hebben sommige dieren een typische naam wanneer ze in groep voorkomen. Zo spreek je over een school vissen of een roedel wolven.

    Opdracht

    • Maak kaartjes met op elk kaartje de benaming van een mannelijk, vrouwelijk of jong dier. Bijv.: een kaartje zeug, een kaartje beer en een kaartje big. Geef elke leerling een kaartje. Laat nu de leerlingen onderling uitzoeken bij wie ze horen. Bedoeling is families (mannetje, vrouwtje en jong) te vormen. Welke leerlingen slagen er als eerste in hun 'familie' te herenigen?
    • Wanneer alle families gevormd zijn wordt klassikaal gecontroleerd of alle families juist zijn.
    • TIP: Ter voorbereiding kan je klassikaal de verschillende 'familieleden' per diersoort al eens overlopen.
    • TIP: Je kan het spel uitbreiden door ook kaartjes te maken met de specifieke 'groepsnaam' of het 'dierengeluid' op.
    • TIP: Laat de leerlingen ook maar eens brullen of zoemen zoals hun 'dierenfamilie' gebekt is.

    Nederlands
    Welke dieren
    5 minuten
    Materiaal

    kladpapier, schrijfgerief

    Opdracht

    • In 'Beestig lied' komen heel wat dieren voor. Beluister met de leerlingen het lied en laat hen zoveel mogelijk dieren ontdekken. In totaal zijn het er vijftien: antilope, vis, kangoeroe, ezel, toekan, schildpad, wolf, varken, beer, slak, konijn (rammelaar), vogel, kat, hond en zwaluw. De leerlingen kunnen individueel, per twee of in groepjes de dieren zoeken.
    • TIP: Voor wie iets meer dynamiek wil: wanneer de leerlingen een dier horen mogen ze rechtstaan en zeggen over welk dier het gaat.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Nederlands - Luisteren.
    1.2 De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in een voor hen bestemde informatieve radio-uitzending.
    Verstop het dier in de zin
    10 minuten
    Materiaal

    kladpapier, schrijfgerief

    Opdracht

    • Sommige dieren zitten zeer goed verstopt. Denk maar aan de schildpad ('Ik schild patatten') en de kangoeroe ('Ik kan goe roeien'). Laat de leerlingen, in groepjes, ook dieren verstoppen in een zin.
    • Je kan stapsgewijs de moeilijkheid opbouwen door eerst zelf eenvoudige dieren voor te stellen, zoals kat, mol, mus, hond ... Noteer de suggesties van de leerlingen op het schoolbord.
    • TIP: De leukste zinnen kunnen een plaats krijgen op de klas- of schoolwebsite.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Nederlands - Luisteren.
    1.2 De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in een voor hen bestemde informatieve radio-uitzending.
    Je eigen naam is beestig
    10 minuten
    Materiaal

    kladpapier, schrijfgerief

    Opdracht

    • Verdeel de klas in groepjes (max. 5 leerlingen) en laat hen op een kladpapiertje de letters van hun voornamen schrijven. Met de letters die nu bij elke leerling op het blaadje staan proberen ze nu zoveel mogelijk dierennamen te maken.
    • Welk groepje vindt de meeste dieren?
    • Welk groepje vindt de langste dierennaam?

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Nederlands - Luisteren.
    1.2 De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in een voor hen bestemde informatieve radio-uitzending.
    Beestige zegswijzen
    15 minuten
    Materiaal

    kladpapier, schrijfgerief

    Opdracht

    • In 'Beestig lied' worden enkele zegswijzen door elkaar gegooid. Zoek met de leerlingen de juiste versie van de spreekwoorden.
      • Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht.
      • Als de kat van huis is dansen de muizen op tafel.
      • Als twee honden vechten om hetzelfde been dan loopt de derde er mee heen.
      • Eén zwaluw maakt de lente niet.
      • Een ezel stoot zich aan dezelfde steen.
    • Ga met de leerlingen op zoek naar andere zegswijzen met dieren in. Vergeet ook niet de betekenis van de verschillende zegswijzen te bespreken
    • TIP: Om de leerlingen wat inspiratie te geven kan je eventueel de schooltuin of een nabijgelegen groene ruimte intrekken.
    • TIP: Het kan leuk zijn om de verschillende zegswijzen te laten uitbeelden en de klasgroep te laten raden welke zegswijze wordt uitgebeeld. Eventueel kan je zelf 'beestige' zegswijzen aanreiken.
      Enkele 'beestige' zegswijzen:
      • Een bezige bij. Een actief persoon.
      • Zo blind zijn als een mol. Stekeblind zijn.
      • Een vogel voor de kat. Slachtoffer dat niet meer gered kan worden.
      • De vogel is gaan vliegen. De dader is reeds gevlucht.
      • Iedere vogel zingt zoals hij gebekt is. Iedereen doet of zegt iets op de manier die hem eigen is.
      • Toen kwam de aap uit de mouw. Toen kwam de waarheid aan het licht.
      • In de aap gelogeerd zijn. Plotseling problemen hebben.
      • Men moet de huid niet verkopen voor de beer geschoten is. Men moet zich niet beroemen op zijn succes voodat men het behaald heeft.
      • Een ongelikte beer. Een onbeschofte, ongemanierde man.
      • Een beer van een vent. Een grote man.
      • Een vreemde eend in de bijt. Een vreemd exemplaar in de groep. (Een bijt is een opening in het ijs)
    • TIP: Laat de leerlingen gekke combinaties maken door de gevonden zegswijzen door elkaar te gooien zoals in 'Beestig lied'. Schrijf of hang de leukste combinaties goed zichtbaar op.
    • TIP: Laat de leerlingen zelf zegswijzen verzinnen en ze verklaren aan de klasgroep.
    • TIP: De leukste zinnen kunnen een plaats krijgen op de klas- of schoolwebsite.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Nederlands - Luisteren.
    1.2 De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in een voor hen bestemde informatieve radio-uitzending.
    Muzische activiteit
    Mimicry tekening
    25 minuten
    Inleiding

    Mimicry is een speciale vorm van camouflage waarbij dieren of planten andere dieren of planten gaan nabootsen. Ze vinden het dus niet erg dat ze opvallen. Ze willen juist erg op een ander dier of plant lijken. Dat doen ze om bijv. te lijken op een gevaarlijke soort, zodat ze zelf ook niet opgegeten worden door roofdieren. Of roofdieren willen lijken op hun prooidieren om ze zo makkelijk te kunnen lokken.

    Materiaal

    papier, teken- of schildergerief

    Opdracht

    • Leg de leerlingen uit wat mimicry is met hulp van de voorbeelden op de fiche mimicry.
    • Laat voor deze opdracht de leerlingen een gevaarlijk dier kiezen en tekenen. Om het dier dan vervolgens te camoufleren met een verenkleed, vacht of huid van een veel onschuldiger dier. Zo zou een roofvogel zich kunnen 'camoufleren' met een schapenvacht.
    • Of omgekeerd. Ze tekenen een ongevaarlijk dier maar kleuren het in als een gevaarlijk roofdier. Een regenworm die zich een tijgerpatroon aanmeet om sterker over te komen.
    • TIP: Laat de leerlingen hun vondsten aan de klas voorstellen. Wie maakt de gekste combinatie?
    • TIP: Laat de leerlingen de dieren uitknippen en met zwarte stift omlijnen. Maak hiermee een collage op de klasdeur of klasraam.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Muzische Opvoeding - Beeld.
    1.3 De leerlingen herkennen, begrijpen, interpreteren en staan kritisch tegenover beeldinformatie.
    1.4* De leerlingen vinden plezier en voldoening in het beeldend vormgeven en genieten van wat beeldend is vormgegeven.
    1.5 De leerlingen kunnen beeldende problemen oplossen, technieken toepassen en gereedschappen en materialen hanteren om beeldend vorm te geven op een manier die hen voldoet.
    De 'Beestig lied' videoclip
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig en moet je de pagina verversen.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    M/V overzichtstabel
    Download de overzichtstabel.
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Word een echte vogelkenner, insectenspecialist of bosprofessor. Trek de natuur in en ga op zoek naar dieren en planten die jou interesseren. Wie met een onderzoekend oog of oor naar de natuur kijkt of luister zal veel meer ontdekken. Neem een dieren- of plantengids mee. Zo kan je meteen opzoeken welke roofvogel overvliegt of welke kriebelbeestjes op de boomstammen zitten.
    • Er zijn heel wat websites waar je achteraf je waarnemingen kan registreren. Je kan ook een fototoestel meenemen. Zo kan je al je bijzondere vondsten nog beter beschrijven.
    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Wij zijn de bomen van het bos.
    De bomen van het Bozebomenbos.
    Wij zwaaien met onze takken.
    Wij zwieren onze bladeren los.

    Wij zijn de bomen van het bos.
    De bomen van het Bozebomenbos.
    Wij zijn een beetje in paniek.
    De mensen zijn een beetje ziek.

    Wij zijn de bomen van het bos.
    De bomen van het Bozebomenbos.
    We weten niet waarom
    maar de houthakker hakt ons om.

    Hak, hak, hak, hak! Laat ons maar vallen.
    Hak, hak, hak, hak! Laat ons het bos maar verknallen.
    Hak maar in het wilde weg.
    Alle bomen hebben pech.

    In onze takken wonen dieren.
    Onder elk blad hangt er een nest.
    Maar omdat de mens ons om wil hakken
    worden de dieren weggepest.

    Wij zijn de bomen van het bos.
    De bomen van het Bozebomenbos.
    Het regent in ons woud
    omdat het bos het niet langer houdt.

    Hoor de machines zijn in aantocht.
    Het oorverdovende kabaal.
    Zie hoe de apen en de tijgers rennen.
    Ze vluchten allemaal.

    Wij zijn de bomen van het bos.
    De bomen van het Bozebomenbos.
    We weten niet waarom
    maar de houthakker hakt ons om.

    Hak, hak, hak, hak! Laat ons maar vallen.
    Hak, hak, hak, hak! Laat ons het bos maar verknallen.
    Hak, hak, hak, hak! Laat ons niet vallen.
    Hier in onze eigen grond blijven we groen en gezond.

    Wereldoriëntatie
    Fiches :
    apen, bos/ontbossing en tijger.
    Expeditie hout
    25 minuten
    Inleiding

    Jaarlijks verliezen we 13 miljoen ha bos door ontbossing. Dat is een oppervlakte vier keer de grootte van België. Dat heeft natuurlijk heel wat gevolgen: biodiversiteitverlies (80% van de gekende planten- en diersoorten bevinden zich in tropische regenwouden), klimaatopwarming (15% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen wordt veroorzaakt door ontbossing), verstoorde waterhuishouding, erosie en problemen voor de miljoenen mensen die afhankelijk zijn van bossen om in hun dagelijkse behoeften te voorzien.

    Bosomvorming voor ander landgebruik zoals palmolie- en sojaplantages, bosdegradatie door bosbranden, illegale en niet duurzame houtkap zijn de belangrijkste oorzaken van deze ontbossing.

    Materiaal

    kladpapier, schrijfgerief, FSC-puzzels en voorbeelden

    Opdracht

    Verdeel de klas in groepjes en laat hen producten zoeken waar het bos voor zorgt. Ga met de leerlingen een klasgesprek aan over de herkomst van deze producten.

    • Waarvoor gebruiken we hout allemaal?
    • Waar komt hout en papier vandaan?
      Als hout en papier afkomstig zijn uit goed beheerde bossen, dan zijn het duurzame producten. Het is immers hernieuwbaar, CO2 neutraal en een goed beheerd bos is rijk aan biodiversiteit. Hout is ook vanuit technisch standpunt en gezondheidsoverwegingen een sterk product dat al eeuwen zijn deugdelijkheid bewezen heeft.
    • Hoe kunnen we er voor zorgen dat het papier en hout dat we gebruiken niet komt uit bossen die gekapt worden zonder respect voor de andere planten en dieren? We willen immers dat de andere planten en dieren daar ook nog kunnen blijven wonen.
      Door hout te kopen met het FSC-label, weet je dat de houtkap op een verantwoorde manier is gebeurd, zonder de biodiversiteit in het gedrang te brengen en met respect voor de rechten van de plaatselijke bevolking en de bosarbeiders. Ook het gebruik van gerecycleerd papier draagt bij tot hergebruik van houtvezels en verkleint de druk op bestaande bossen.
    • Wat is het FSC-label?
      Indien gewenst kan je het FSC label introduceren door de leerlingen eerst de 'FSC-tangram' te laten uitknippen. Met deze tangram kunnen ze een boom en verschillende dieren uit het bos puzzelen. Voorbeelden en oplossingen vind je hier.
      Laat hen uiteindelijk het FSC label dat op de achterkant gedrukt staat in elkaar puzzelen. Bespreek dan dit label.
    • Kennen de leerlingen dit logo/label?
    • Wat is gerecycleerd papier?
    • Wat kunnen we doen om minder papier te gebruiken?
      Onder de Zelf Wel-tab vinden de leerlingen heel wat tips om hun papierverbruik in de klas en thuis te beperken.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.23* De leerlingen tonen zich in hun gedrag bereid om in de eigen klas en school zorgvuldig om te gaan met afval, energie, papier, voedsel en water.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.25 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren dat aan milieuproblemen vaak tegengestelde belangen ten grondslag liggen.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    Interessante links
    • 7 knutselideeën rond het thema bos: FSC België plaatste op haar website een lijstje met knutselideeën over het bos. Er zijn activiteiten voorzien met papier en bosmaterialen. De volledige FSC-knutselmap kan je hier downloaden
    • BOS plus: BOS+ is een Vlaamse organisatie die zich specifiek inzet voor meer en beter bos in Vlaanderen en de wereld
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    FSC tangram
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Dubbel huiswerk? Vraag aan je meester of juf om steeds de twee kanten van een papier te gebruiken wanneer ze kopies maken. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat je meer huiswerk moet krijgen. Maar voor elk blad papier dat we uitsparen, sparen we ook een stukje boom.
    • Ga op onderzoek uit om te weten welke personen het papier op school aankopen. Vraag hen of er op school gerecycleerd papier of papier met een FSC label wordt gebruikt. Indien dat niet zo is kan je vragen om dat wel te doen
    • Gooi papier niet in de gewone vuilbak, maar zamel het apart in. Zo kan het opnieuw gerecycleerd worden. Heb je nog geen papierbak in de klas? Bestel er gratis één bij WWF. Een mailtje naar educatie@wwf.be volstaat. Vergeet natuurlijk niet het schooladres en het aantal gewenste papierbakkken te vermelden.
    • Als je op de computer werkt lees je best wat je wil printen goed na op het scherm en gebruik de spellingscontrole. Zo vermijd je dat je nog fouten ontdekt na het printen.
    • Als je iets print doe dat dan dubbelzijdig.
    • Doe een spreekbeurt over bossen en hun problemen. Op de WWF website vind je alvast heel wat info en prachtige foto's over het tropisch regenwoud en de bossen in Borneo.
    Tekst en muziek:
    Arne Leurentop

    Er is een vis in een bokaal.
    In een uitgestorven taal
    heet hij Labroides dimidiatus.
    Dimi voor de vrienden.

    Er is een rif van koraal
    in de buurt van Australië.
    een goeie achtentwintig mijlen van de kust
    kan je het vinden.

    Hoe hij ontsnapt uit zijn bokaal
    is een heel ander verhaal.
    Hoe dan ook, in elk geval begint Dimi dus,
    te zwemmen.

    Naar het rif van koraal.
    Het koraalrif, zoals we zeggen.
    Naar het rif van koraal.
    Hoe mooi het daar is, valt niet uit te leggen.

    In De Haan roept hij: "Komaan! Weg met de dagelijkse sleur!"
    Aan Calais denkt hij: "Allez, dat is precies niet bij de deur."
    Ter hoogte van Portugal zucht hij: "Zeg, ben ik er eigenlijk al?"
    En in Gibraltar: " 't Is niet waar! Oh nee! Nog een zee!"

    De afstand tot het rif blijkt geschift. Hij wil een lift.
    Een tonijn neemt hem mee, door heel de Middellandse Zee.
    "Bedankt, Mevrouw Tonijn, 't is fijn
    dat jullie nog niet uitgestorven zijn."
    Het niveau van vissenhumor, zeg dat wel, is niet altijd even hoog.
    En in vergelijking met hun huis nogal droog.
    Op Dimi's vraag: "Is het nog ver?", antwoorden vissen her en der:
    "'t Is te zeggen, beste maat, 't hangt ervan af waarheen je gaat?"

    Naar het rif van koraal.
    Het koraalrif, zoals we zeggen.
    Naar het rif van koraal.
    Hoe mooi het daar is, valt niet uit te leggen.

    Zeeën van tijd later komt hij aan
    in de stille, stille ... Stille Oceaan.
    Zijn ontmoeting met de Australische vissensoort
    verloopt niet helemaal zoals het hoort.
    Ze zeggen eigenlijk gewoon: "Hallo!"
    maar in het Engels klinkt dat zo: "Haai!"

    Naar het rif van koraal.
    Het koraalrif, zoals we zeggen.
    Naar het rif van koraal.
    Hoe mooi het daar is, valt niet uit te leggen.

    Dimi zwemt terug, ditmaal bubbel zo vlug.
    Misschien geeft hij het rif van koraal
    ooit nog eens een tweede kans.
    Maar voorlopig blijft hij veilig in zijn bokaal
    met een woordenboek Engels-Nederlands.

    Wereldoriëntatie
    Fiches :
    Haai, koraal, poetslipvis en tonijn.
    Expeditie koraalrif
    25 minuten
    Inleiding

    70% van het aardoppervlak is bedekt met water. Daarom noemen we de aarde ook de blauwe planeet. In totaal telt de aarde vijf oceanen of wereldzeeën: de Stille of Grote Oceaan, de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan, de Noordelijke Ijszee en de Zuidelijke Ijszee. Een oceaan of wereldzee is gelegen tussen continenten en kan ook meerdere zeeën bevatten. Oceanen vormen een zelfstandig geheel met een eigen circulatie, maar staan wel in verbinding met andere oceanen en zeeën. Een zee heeft een bodem die bij een continent hoort en heeft een verbinding met andere zeeën of een oceaan. Het woord oceaan is afgeleid van Okeanos, de Griekse god van de oceanen.

    Materiaal

    internet, boeken, werkblad, atlassen, correctiesleutel

    Opdracht

    • Verdeel de klas in groepjes en voorzie elk groepje van een oceanen-werkblad, atlas, papier en schrijfgerief. Laat hen stapsgewijs de volgende opdrachten uitvoeren:
      • Welke zeeën kennen de leerlingen allemaal. Laat ze deze aanduiden op de kaart.
      • Zoek de vijf oceanen op en duid deze aan op het werkblad. Wat is het verschil tussen een zee en een oceaan?
      • In het lied gaat Dimi op reis naar het koraalrif. Waar ligt dit koraalrif?
        Dimi trekt naar het koraalrif op 28 mijlen van de Australische kust. Dit is het Great Barrier Reef (Groot Barrièrerif) dat niet alleen het grootste koraalrif ter wereld is, maar ook de grootste alleenstaande structuur van levende organismen ter wereld.
      • Zoek en duid het Great Barrier Reef aan op de kaart.
      • We gaan met Dimi op reis. Laat de leerlingen het vertrekpunt van Dimi aanduiden. Je kan het lied beluisteren tijdens de opdracht. Dimi vertrekt vanuit zijn bokaal en passeert in De Haan. Laat de leerlingen de Noordzee aanduiden.
      • Volg nu samen met de leerlingen de weg van Dimi en laat hen met een stippellijn zijn reisweg aanduiden op de kaart. Via Calais gaat het richting Portugal (we passeren de Atlantische Oceaan) en Gibraltar. Een tonijn neemt hem mee doorheen de Middellandse Zee. Van daar gaat het via het Suez-kanaal en de Rode Zee richting Indische Oceaan. Om uiteindelijk in de Stille Oceaan/Koraalzee uit te komen.
      • Zelfcorrectie is mogelijk aan de hand van de correctiesleutel
    • TIP: Indien gewenst kan je de voor jouw leerlingen relevante landen of plaatsen bespreken (en aanduiden) tijdens de 'reisweg' van Dimi.
    • TIP: Laat de leerlingen per groepje een bepaalde zee of oceaan (en eventueel de 'buurlanden') bestuderen en daarover een klaspresentatie (klasposter met info en foto's, korte spreekbeurt, webtekst ...) voorbereiden. Voorzie voor de leerlingen voldoende boeken, documentatie of internettoegang.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    6.2 De leerlingen kunnen in een praktische toepassingssituatie op een gepaste kaart en op de globe evenaar, de polen, de oceanen , de landen van de Europese Unie en de werelddelen opzoeken en aanwijzen.
    6.11 De leerlingen kunnen een atlas raadplegen en kunnen enkele soorten kaarten hanteren gebruik makend van de legende, windrichting en schaal.
    Interessante links
    • WWF ontwikkelde een actief doepakket met zwemfiches om met de klas de bedreigingen van onze oceanen en haar bewoners te ontdekken. Dit pakket kan je gratis bestellen. Het pakket bestaat uit duurzame zwemfiches en een bondig leerkrachtenboekje met lessen over de oceanen.
    • WWF en het Great Barrier Reef: Het Great Barrier Reef strekt zich uit langs zo'n 2300 kilometer kustlijn van Queensland, Australië. Met een oppervlakte waar België meer dan 11 keer in past is het Great Barrier Reef niet alleen het grootste koraalrif ter wereld, het behoort ook tot de meest fascinerende natuurwonderen.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Oceanen werkblad
    Download het werkblad en correctiesleutel
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Vaak kopen slecht geïnformeerde toeristen souvenirs die de natuur zwaar onder druk zetten. De souvenirindustrie vormt een bedreiging voor heel wat soorten: koralen, doopvontschelpen, zeepaardjes ... Koop dus geen illegale voorwerpen of souvenirs die het evenwicht van soorten bedreigen. De invoer van bepaalde voorwerpen in Europa is bij wet verboden, ook al is de aankoop in het land van oorsprong toegestaan. Enkele voorbeelden van producten die vaak in beslag worden genomen: producten afkomstig van olifanten, kaaimannen en krokodillen, koralen, lederwaren op basis van huiden en leder van slangen en hagedissen, sommige kruiden en wieren die worden gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunde, orchideeën en cactussen, kaviaar,...
    • Volgens de FAO (Food and Agriculture Organization) is 75% van de wereldwijde visvoorraden overbevist of op het randje hiervan. Koop dus enkel duurzaam gevangen vis. Als op de verpakking een MSC-label staat dan mag je gerust zijn.
    • De tonijn is niet de enige bedreigde vissoort die op ons bord terecht kan komen. Op de WWF-viswijzer kan je zien welke vissen bedreigd zijn en welke niet. Handig wanneer je gaat winkelen!
    • Eet zeker nooit haaienvinnensoep. Het vlees van de haai is niet geschikt voor consumptie. Men vangt dus de haaien enkel en alleen om de vinnen. In China zijn mensen bijvoorbeeld gek op haaienvinnensoep. Aan de vinnen van een haai valt daarom veel geld te verdienen. Vaak snijden de vissers al op zee de vinnen van de haai af. De rest van de dode haai gaat dan weer overboord want het vlees van de haai is namelijk niet zo gewild.
    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    In de jungle wordt het stilaan donker.
    De zon gaat onder en de maan komt langzaam op.
    In de bomen gaan glimwormpjes schijnen.
    In alle nestjes kruipen vogeltjes in bed.

    Kijk, de olifant die heeft een kuil gegraven.
    Daar heeft hij z'n bedje in gemaakt.
    Daar in het water, zie je het nijlpaard.
    Een beetje gek, want die slaapt terwijl hij staat.

    Er zijn vissen die van kleur veranderen
    terwijl ze slapend drijven in de zee.
    Marmotjes blijven lang en diep slapen.
    Aan de koude winter doen ze liefst niet mee.

    Droom zacht, droom zacht, droom zacht allemaal.
    Droom zacht, alle dieren dicht bij elkaar vannacht.

    Ook op de Zuidpool kruipen de pinguïns,
    dicht tegen elkaar, tegen de kou.
    Zodat ze elk om hun beurt kunnen slapen
    en er geen pinguïn bevriezen zou.

    Zie hoe de kleine babykangoeroe
    bij z'n mama in de buidel kruipt.
    En hoe de slak ligt in z'n huisje.
    En de cheeta naar z'n bed toe sluipt.

    Droom zacht, droom zacht, droom zacht allemaal.
    Droom zacht, alle dieren dicht bij elkaar vannacht.

    Slaap zacht, meneer de tijger. Slaap zacht, kleine wolf.
    Tot morgen, lieve kangoeroe. Doe je oogjes maar toe.
    Droom zacht, dromedaris. Kruip maar in bed, kameleon.
    Meneer de orka drijf maar op het water. 'k Wou dat ik ook zo slapen kon.
    Tot morgen, lieve panda. Slaap zacht, meneer de haai.
    En wees lief voor de garnaaltjes. Slaapwel, allemaal ...


    Droom zacht, droom zacht, droom zacht allemaal.
    Droom zacht, alle dieren dicht bij elkaar vannacht.

    Wereldoriëntatie
    Hoe slapen deze dieren?
    25 minuten
    Inleiding

    In het lied 'Dicht bij elkaar' gaan de dieren slapen. Je hebt dieren die overdag wakker zijn en slapen wanneer het donker is. Maar je hebt ook nachtdieren die overdag slapen en pas 's nachts actief zijn. Dat kan zijn omdat ze op een plaats leven waar het overdag te warm is. Of omdat hun prooien ook 's nachts rondlopen. Bekende nachtdieren zijn de tijger, de vleermuis, de wolf en de lynx. Er zijn dieren die er wel erg rare slaapgewoontes op na houden. Zo slaapt de gierzwaluw in de lucht. En dolfijnen en walvisachtigen komen tijdens hun slaap geregeld een luchtje scheppen. Dit lukt omdat ze afwisselend één hersenhelft wakker houden. Des te verder de dieren van de mens af staan des te moeilijker het soms is om een periode van slaap bij hen te definiëren. Een hond kan je duidelijk zien slapen. Maar bij vissen of amfibieën wordt het al moeilijker om te achterhalen of ze slapen. En bij ongewervelden zoals insecten of mosselen is het haast onbegonnen werk.

    Sommige dieren houden ook een winterslaap. Eigenlijk is dit niet echt 'slapen' maar een lange periode dat de lichaamstemperatuur daalt. Hierdoor sparen deze dieren heel wat energie om de koude winter door te komen. In onze tuinen vinden we vleermuizen, padden en egels die een winterslaap houden.

    Materiaal

    computer met cd-rom Radio Oorwoud

    Opdracht

    Bekijk samen met de leerlingen de klasquiz 'Hoe slapen deze dieren'. Bij elke slide (10 in totaal) kunnen de leerlingen vertellen welk dier ze zien slapen en hoe dit dier slaapt. Wie herkent de meeste dieren? De presentatie is zo opgevat dat de antwoorden mee verwerkt zitten in het verloop van de voorstelling.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Presentatie
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Kijk eens goed om je heen. Je vindt zeker een plaats om de biodiversiteit een handje te helpen. Dat hoeft niet moeilijk te zijn en de lijst met mogelijkheden is eindeloos. Nestkasten maken, een stukje van de schooltuin laten 'verwilderen', takkenbossen leggen waaronder egels kunnen overwinteren, een bijenhotel maken, een bloemenweide inzaaien, composteren, laat brandnetels laten staan voor vlinders, gebruik geen pesticiden ...
    • Overtuig je ouders om de tuin niet in de herfst maar pas in de lente op te ruimen. Een verdorde bloemstengel herbergt waarschijnlijk binnenin enkele insecten in winterslaap. Ook vlinders gaan in winterrust. Sommige soorten doen dat als vlinder, andere als pop, rups of eitje. Dit doen ze bijvoorbeeld tussen snoeihout of dode, droge plantenresten. Dode planten kun je dus het beste maar gewoon laten staan in de tuin
    • Hang nestkasten op voor de (gier)zwaluw. Doordat de laatste jaren veel huizen werden gerenoveerd, wat trouwens een goede zaak is voor onze CO2 uitstoot, verliezen deze vogels dikwijls hun nestgelegenheid. Zo maken gierzwaluwen hun nesten in kieren en spleten van dakgoten en leegstaande gebouwen. Als je op de buiten woont kan je nestplaats voorzien voor de huiszwaluw. Woon je in de stad hang dan nestkasten op voor de gierzwaluwen. Let er wel op dat ze niet in volle zon hangen.
    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Ja, heeft u mijn jas gezien
    tegen de allerkoudste wind voorzien?
    Voor hippe vogels en toch elegant
    en met een vetlaag aan de binnenkant.
    Een pracht van een jas in zwart en wit
    waar normaal gezien een ober in zit.
    U kent het wel, zo'n pitteleer.
    Geen strik, maar toch een heer.

    Negen weken al sta ik in de kou.
    Want ik zit hier met het ei van mijn vrouw.
    Die is gaan eten met vriendinnen aan de zee.
    En ik, ik mocht niet mee ...

    Maar hebben we het koud?
    Hebben we het koud?
    Hoort iemand ons klagen?
    Hoort iemand ons klagen?
    Wij zijn echte pinguïnmannen, keizerpinguïnmannen.
    Wij zijn echte pinguïnmannen ...
    En wij kunnen alles aan!

    Mijn vrouw komt morgen terug naar huis.
    Na negen weken eindelijk thuis.
    Ik hoop dat ze boodschappen heeft gedaan
    Want mijn maag heeft nog nooit zo leeg gestaan.

    Ach, wij zitten met een ei
    Onder onze buik, op onze poten.
    Zie ons hier wachten in de kou
    Bijna in onzen blo ...

    Maar hebben we het koud?
    Heeft iemand het friskes?
    Iemand zin in viskes?
    Ons hoor je niet klagen.
    Want wij zijn echte pinguïnmannen, keizerpinguïnmannen.
    Wij zijn echte pinguïnmannen ...
    En wij kunnen alles aan!

    Wereldoriëntatie
    Fiches :
    keizerspinguïn
    Leven als een pinguïn
    20 minuten
    Inleiding

    Hoewel pinguïns het grootste deel van hun tijd doorbrengen in het water, zijn het vogels! Ze leggen dan ook eieren, hebben veren, een bek en vleugels. Met die vleugels kunnen ze niet vliegen, maar in het water zijn ze zo behendig als vissen. Op het land daarentegen bewegen ze zich voort met een grappige waggelpas.

    Aan de Zuidpool kan het heel koud worden, zelfs tot -60°C. Pinguïns (vooral de keizerspinguïn) gaan dan heel dicht bij elkaar staan om zich te beschermen tegen de koude, want zo gaat er minder warmte verloren. Soms staan er zo tot 6000 mannetjes bij elkaar. De groep blijft ook in beweging zodat elke pinguïn eens aan de koude buitenkant moet staan.

    Materiaal

    touw, ballen of ballonnen, pennenzak

    Opdracht

    • Wie waggelt het snelst als pinguïn? Zoek een leuk traject dat de leerlingen kunnen afleggen. De leerlingen klemmen een bal of ballon tussen de benen of dragen hun pennenzak als 'ei' op hun voeten en leggen een parcours af zonder hun 'ei' te laten vallen. Eventueel kan je ook met een elastiek of touwtje de benen tegen elkaar binden ter hoogte van de knieën.
    • Laat de kinderen nu, met hun 'ei', heel dicht bij elkaar staan. Leg een touw als een grote cirkel rond de groep. Trek zachtjes aan het touw en maak de kring zo steeds kleiner. Laat de buitenste pinguïns eens wisselen met de pinguïns die binnenin staan. Net zoals echte keizerspinguïns doen. Laat hen nu proberen om nog dichter bij elkaar te gaan staan. Gegarandeerd een activiteit waar ze het warm van zullen krijgen!

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    Hoe zijn dieren aangepast aan de koude?
    20 minuten
    Inleiding

    De ijsbeer heeft de beste isolatie tegen koude die je maar kan voorstellen. Zijn dikke witte vacht laat geen water door en de dikke vetlaag eronder zorgt ervoor dat hij de ergste kou kan weerstaan. Die enorme vetlaag zorgt er ook voor dat de ijsberen lange tijd zonder voedsel kunnen overleven. Handig als ze moeten vasten in de zomermaanden. Een ijsbeer is eigenlijk ook zwart. Tenminste, als je hem zou scheren. Door die zwarte huid heeft de ijsbeer het iets warmer. Elk haartje van een ijsbeer werkt als een glasvezel: het licht wordt naar de huid vervoerd. En net als in de zon een zwarte auto heter wordt dan een witte, zo warmt een ijsbeer beter op door zijn zwarte huid.

    Pinguïns hebben een pak van waterdichte veren en een dikke vetlaag, zodat zij lang onder water kunnen blijven zonder kou te krijgen. Keizerspinguïns zijn de enige pinguïns die hun eieren leggen en uitbroeden in de 'zuidelijke winter'. In mei (wanneer het lente is bij ons, maar herfst in het zuidelijk halfrond) leggen de vrouwtjes één ei. Dan duiken ze de zee in, en laten het mannetje achter om voor het ei te zorgen. Geen gemakkelijke opgave! Negen weken lang koestert het mannetje het ei onder een huidplooi aan zijn poten. De mannetjes gaan dicht bij elkaar staan, buik tegen rug, om het zelf niet te koud te krijgen. Tijdens deze periode eten ze helemaal niets: het is dus maar goed dat ze voordien een flinke vetlaag hebben gekweekt!

    Materiaal

    computer met cd-rom Radio Oorwoud, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    • Bekijk samen met de leerlingen de powerpoint-presentatie 'Hoe zijn dieren aangepast aan de koude?'. Bij de slides kunnen de leerlingen vertellen welk dier ze op de slide zien. Stap voor stap ontdekken ze hoe dieren zich uit de slag trekken tegen extreme koude

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    Een pinguïnjas
    20 minuten
    Inleiding

    Pinguïns verzorgen hun verenkleed goed. Het is dan ook belangrijk om te overleven in het koude water. Door hun veren in te smeren met een vetstof, afkomstig van de stuitklier, maken ze dat hun verenkleed ondoorlaatbaar wordt voor het koude water.

    Materiaal

    veer van een vogel, glas water

    Opdracht

    • Dompel een veer (eender welke veer) in water. De kinderen kunnen zo zien dat de veer niet nat wordt, maar dat het water er in druppeltjes blijft opliggen.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Wat kan je zelf doen?
    • De afstand tussen ons en de Noordpool is heel groot. Maar toch bepaalt ons gedrag hier hoeveel voedsel de keizerspinguïns vinden.
    • Elke verplaatsing te voet, met de fiets of het openbaar vervoer betekent 'winst' voor onze planeet én de keizerpinguïns.
    • Overtuig je ouders om groene stroom aan te kopen. Groene stroom is elektriciteit die wordt opgewekt door windmolens, waterkrachtcentrales, zonnepanelen en warmtekrachtcentrales. Zo vermijd je dat de elektriciteit die je gebruikt wordt opgewekt door vervuilende steenkoolcentrales. Die dragen immers bij tot meer CO2 en de klimaatverandering.
    • Probeer minder elektriciteit te verbruiken. Dat kan op veel manieren. Eentje is er voor te zorgen dat het bakje dat voor internet en televisie zorgt 's nachts afstaat
    Tekst: Bart Van Lierde
    en Stijn Sterckx
    Muziek: Bart Van Lierde

    Ik neem je mee naar één of andere poel
    als een hippo want die zijn echt cool.
    Komaan, komaan, komaan. Yeah!

    Hip, hop hiphop, hiphopotamus.
    Ik ben een nijlpaard en dus zeker geen slapjanus.
    Ik rol graag in de modder in grote meren en de Nijl.
    Ik duik graag in het water en dat doe ik hiphopotamus-stijl.

    Komaan, allemaal hippostyle ...
    Wiggel, waggel, komaan ...

    Ik ben een nijlpaard en dit is mijn rivier.
    Van iedereen hier in de buurt ben ik het dikste dier.
    't Is dus echt wel een mirakel hoe ik met mijn reuzenlijf
    kan plonsen in het water en daar dan kopje onder blijf.

    Hippostyle is leuk, gast. Echt waar, dat is zo leuk.
    Vissen kietelen m'n tenen als ik in het water drijf.
    Ze zwemmen cirkels rond mijn benen, zoeken eten rond mijn hele lijf.
    En het water blijft gezond door de keutels uit mijn kont.
    Ik verspreid ze hier en daar als ik kwispel met mijn staart.

    Hip, hop hiphop, hiphopotamus.
    Ik ben een nijlpaard en dus zeker geen slapjanus.
    Ik rol graag in de modder in grote meren en de Nijl.
    Ik duik graag in het water en dat doe ik hiphopotamus-stijl.

    Aan rivieren en aan meren heel mijn lijf met slijk insmeren.
    Aan moerassen en aan plassen mijn lijf daarna weer wassen.
    Ik kan veel sneller dan het lijkt, rapper en sneller door het slijk.
    Zo maak ik iedereen bang omdat ik echt voor niemand wijk.
    Ja, ik vertrappel, ik bijt, dus wees blij dat je me kent.
    Want een hippo zoals ik, is de schrik van 't continent.

    Zet je tent niet op mijn pad want je tent ik stamp ze plat.
    Met mij valt niet te spotten, zeker niet met mijn gat.
    Ik maak meer doden dan een luipaard, een leeuw of een slang.
    Niets of niemand stopt een hippo, een hippo gaat zijn gang.

    Ik ben een nijlpaard, ik ben gevaarlijk.
    Ik ben een nijlpaard, ik ben toch geen zeepaard.
    Ik ben een nijlpaard, daar ben ik fier op.
    Ik ben een nijlpaard, van m'n staart tot aan m'n ... hiphop ...

    Hip, hop hiphop, hiphopotamus.
    Ik ben een nijlpaard en dus zeker geen slapjanus.
    Ik rol graag in de modder in grote meren en de Nijl.
    Ik duik graag in het water en dat doe ik hiphopotamus-stijl.

    Wereldoriëntatie
    Nijlpaard en de keten
    5 minuten
    Inleiding

    Hippopotamus amphibius! Hippos is Grieks voor paard en potamus betekent rivier. Amphibius komt uit het Latijn en betekent 'aan beide kanten'. In dit geval op het land en in het water. Een rivierpaard dat zowel in het water als op het land leeft. Toch is de benaming 'paard' misleidend want nijlpaarden zijn geen familie van de paarden, maar wel van de varkens!

    Veel natuurlijke vijanden heeft het nijlpaard niet. Jonge dieren moeten wel uitkijken voor hyena's, krokodillen, leeuwen en... volwassen mannetjesnijlpaarden. Die durven wel eens een jong te vertrappelen. De belangrijkste bedreiging voor de nijlpaarden is een kleiner wordend leefgebied. Door de groeiende menselijke bevolking en woestijnvorming is er steeds minder plaats voor nijlpaarden. Het zal vast geen verrassing voor je zijn dat ook de mens een belangrijke bedreiging voor de nijlpaarden vormt. Hij jaagt op ze voor hun huid, vlees en tanden of louter voor het 'plezier'. Ook doden mensen wel eens nijlpaarden omdat die hun oogst vernield hebben, of gewoon omdat ze er bang van zijn. Dat laatste is niet helemaal onbegrijpelijk, want nijlpaarden zijn geen doetjes en doden soms ook mensen. Per jaar vallen er in Afrika meer doden door nijlpaardbeten dan door eender welk ander dier. Dit komt omdat een nijlpaard zijn territorium altijd zal verdedigen. Een nijlpaard kan tot zes minuten onder water blijven. Wanneer hij dan plots weer opduikt kan het zijn dat hij verrast wordt door voorbijvarende kano's en bootjes. Wanneer een nijlpaard 's nachts op stap is en de doorgang van zijn 'pad' naar de veilige rivier verspert ziet door een mens of tent dan zal hij hier overheen walsen.

    Een nuttig dier

    Nijlpaarden zijn echter ook zeer belangrijke dieren voor hun omgeving. Ze banen weggetjes tussen de oevers van de rivieren en de hogerop gelegen graslanden. Andere dieren die op zoek zijn naar water maken hier na de doortocht van het nijlpaard graag gebruik van. Hun mest verrijkt bovendien de waterlopen en plassen waarin ze leven. Hun uitwerpselen zorgen ervoor dat planten en kleine organismen beter groeien. Goed nieuws dus voor kleine vissen die er leven van deze organismen en planten. En voor grotere vissen die op hun beurt weer leven van de kleine vissen. Er is dus een duidelijk verband tussen het aantal nijlpaarden en het visbestand. Meer vis in het meer betekent bovendien ook meer vis voor de lokale bevolking. Eigenlijk is dit een mooi voorbeeld van een ecosysteem waarin mensen, planten, vissen en nijlpaarden van elkaar afhangen.

    Biodiversiteit is een keten

    In een evenwichtig ecosysteem wordt voortdurend energie doorgegeven van het ene organisme naar het andere. Algemeen geldt voor levensgemeenschappen: des te soortenrijker de levensgemeenschap, des te groter het ecologisch evenwicht. In een soortenrijk ecosysteem, waarbij uiteraard ingewikkelde voedselnetwerken tot stand komen, kunnen schommelingen in populaties sneller opgevangen worden.

    Materiaal

    touw, kaartjes

    Opdracht

    Dit spel laat de leerlingen aan den lijve ondervinden dat in een bos of een andere biotoop alles met elkaar verbonden is en dat een kleine ingreep gevolgen heeft voor heel wat dier- en plantensoorten

    • Stel de leerlingen op in een kring en geef aan elke leerling een dieren- of biotoopkaartje. Er zijn 20 verschillende kaartjes. Zorg ervoor dat de kaartjes goed zichtbaar zijn voor alle deelnemers (door ze bijv. met kleefband als naamkaartje op de kleren van de leerlingen te kleven).
    • Laat elke leerling kort aan de groep vertellen wat hij of zij is.
    • Geef een leerling een bol touw. Die houdt het uiteinde van het touw in de hand en beschrijft dan het kaartje dat hij of zij heeft gekregen (bijvoorbeeld: een rivier).
    • Deze leerling gooit nu de bol touw naar een ander kind met een kaartje dat verband houdt met zijn of haar kaartje (bijvoorbeeld: een vis). De leerling legt kort uit wat deze twee kaartjes met elkaar verbindt. Zo gaat het spel voort tot het netwerk van touw lijkt op een spinnenweb
    • Wijs de leerlingen erop dat alle dieren en planten met elkaar verbonden zijn. Om te overleven hebben dieren een bepaalde biotoop nodig. Sommige dieren eten andere dieren op, enzovoort.
    • Vertel nu dat er een probleem is in het bos. Het water in het riviertje is vervuild. Vraag nu welke leerlingen hierdoor in de problemen komen en laat ze om beurten uitleggen wat het probleem is. Hierna laten ze het touw los. De leerlingen merken dat het spinnenweb minder en minder gespannen is en uit elkaar valt.
    • Laat de leerlingen het verloop van het spel samenvatten.
    • TIP: We kozen er bewust voor om de dieren en planten in bovenstaand spel te situeren in een 'Belgisch' biotoop om het spel niet te moeilijk te maken. Het kan natuurlijk een uitdaging zijn om met de klas op zoek te gaan naar planten en dieren die samenleven met het nijlpaard.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.4 De leerlingen kennen in hun omgeving twee verschillende biotopen en kunnen er enkele veel voorkomende organismen in herkennen en benoemen.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.7 De leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    Interessante links
    • De nijlpaarden in het Virunga Nationaal Park, in het oosten van Congo, vormden in 1974 nog de grootste populatie ter wereld, met ongeveer 29000 dieren. Ontdek hoe het kan dat er van deze populatie nog maar een paar honderd overblijven?
    • Extra achtergrondinformatie over het nijlpaard:
      Nijlpaarden leven in Afrika, in de landen ten zuiden van de Sahara. Hoeveel nijlpaarden er nog precies zijn is niet precies te zeggen want ze zijn erg ongelijk verspreid. Nijlpaarden voelen zich opperbest in rustig water: meren, rivieren of modderpoelen. Doe daar nog voldoende grasland bij en het nijlpaard is de koning te rijk. Overdag blijven de dieren in het koele water, om voor de zon te schuilen. Het is immers belangrijk dat hun huid altijd vochtig is. 's Nachts komen de nijlpaarden uit het water om te grazen. Soms trekken ze er verschillende kilometers op uit om hun portie gras te verorberen. Een nijlpaard kan tot 50 kg gras per nacht eten. Maar het nijlpaard is ook helemaal aangepast aan het leven in het water. Zo staan zijn oren en ogen hoog op z'n kop. Hij kan dus helemaal onder water verdwijnen en toch nog alles zien en horen.
      Nijlpaarden leven in kuddes van een vijftiental dieren. Een dominant mannetje bepaalt de omvang van het territorium. In zijn groep leven verder verschillende wijfjes met hun jongen en ook enkele mannetjes. Die moeten zich wel aan de leider onderwerpen, anders wordt er spectaculair gevochten. Bij zo'n gevechten kunnen er zwaargewonden vallen. Geen wonder als je de hoektanden, die tot 3 kg kunnen wegen, ziet.
    Muzische activiteit
    Hiphop met de hippo
    25 minuten
    Materiaal

    muziekinstallatie, schrijfgerief

    Opdracht
    • Maak een eigen rapversie van het hippo-lied. Beluister een versie van 'Hiphopotamus' zonder de stem van Dimitri Leue. Hierover kunnen de leerlingen zelf de tekst rappen. In de refreinen krijgen ze ondersteuning van een tweede stem.
    • Je kan ook de focus leggen op het schrijven van een nieuwe tekst. Daag de leerlingen, individueel of in groepjes, uit om een nieuwe, originele strofe te schrijven.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Muzische Vorming - muziek:
    2.1 De leerlingen kunnen muziek beluisteren en ervaren, muzikale impressies opdoen uit de geluidsomgeving met aandacht voor enkele kenmerken van de muziek.
    2.3* De leerlingen kunnen openstaan voor hedendaagse muziek, muziek uit andere tijden, andere landen en culturen.
    2.4* De leerlingen kunnen genieten van zingen en musiceren en dit gebruiken als impuls voor nieuwe muzikale spelideeën of andere aanverwante expressiewijzen.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Biodiversiteitskaartjes
    Karaoke lied
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Kijk eens goed om je heen. Je vindt zeker een plaats om de biodiversiteit een handje te helpen. Dat hoeft niet moeilijk te zijn en de lijst met mogelijkheden is eindeloos. Nestkasten maken, een stukje van de schooltuin laten 'verwilderen', takkenbossen leggen waaronder egels kunnen overwinteren, een bijenhotel maken, een bloemenweide inzaaien, composteren, laat brandnetels laten staan voor vlinders, gebruik geen pesticiden ... Er lopen geen nijlpaarden rond in België maar toch staat ook hier, net zoals bij het nijlpaard, de biodiversiteit onder druk. Het is dus ook nodig om hier de natuur een handje te helpen.
    • Tips om een bijenhotel te maken vind je hier en hier.
    • Haal geen planten uit de natuur. Ze zijn misschien beschermd (of giftig)!
    Tekst en muziek:
    Bart Van Lierde

    Nog niet zo lang geleden
    lag ons land hier vol met ijs.
    We schaatsten en we gleden
    maar wat wit was wordt nu grijs.
    Want het wordt hier stilaan warmer
    en ons ijspaleis smelt weg.
    Als dit nog langer doorgaat
    hebben alle beren pech.

    Ik heb het veel te warm, mijn jas is veel te dik.
    Ik sla alarm. Alarm, mijn jas is veel te dik.

    Dus kunnen jullie me vertellen
    of er een oplossing bestaat
    om ons vel hier nog te redden?
    Voor je 't weet is het te laat.
    Want er is iets heel erg fout
    en er is iets aan de hand.
    De poolkappen die smelten
    en we hebben minder land.

    Want een ijsbeer zonder ijs voelt zich niet lekker.
    Nee, een ijsbeer zonder ijs voelt zich niet goed.
    Want een ijsbeer in het ijs, ja, die heeft het heerlijk koud.
    Het is een ijsbeer, dus je weet waar hij van houdt.

    Ik kan zelfs niet meer slapen.
    Ik lig te woelen in mijn bed.
    Ik heb het echt te warm.
    Is de verwarming aangezet?

    Wereldoriëntatie
    De ijsbeer heeft het te warm
    15 minuten
    Inleiding

    De huidige ijsberenpopulatie in de noordpoolgebieden telt ongeveer 25000 stuks. Naast de directe (illegale jacht en inname van hun gebieden door de mens) en indirecte gevaren (milieuvervuiling die hun immuniteitssysteem verzwakt) krijgt de ijsbeer tegenwoordig ook nog eens te maken met een gevaar dat veel verwoestender is: de opwarming van de aarde. Als het poolijs verdwijnt, verdwijnen ook de ijsberen. Zelfs vandaag al krijgen ze te maken met honger en uitputting doordat hun jachtgebieden wegsmelten.

    Vanaf de eerste winterdagen tot het einde van de lente trekt de ijsbeer over het pakijs op zoek naar zeehonden die het grootste deel van zijn menu uitmaken. Een volwassen ijsbeer eet gemiddeld 43 zeehonden per jaar, wat hij omzet in een lichaamsreserve van 200 kilo. In een groot deel van de noordpoolgebieden smelt het pakijs in de zomer, waardoor de ijsbeer gedwongen wordt om terug te keren naar het vasteland waar hij vast tot de volgende winter.

    Wetenschappers maken zich zorgen. De Noordpool warmt sneller op dan de rest van de wereld. Hierdoor is de totale oppervlakte van het pakijs niet alleen verminderd, maar het resterende gedeelte begint zich ook steeds later te vormen en steeds vroeger te ontdooien. Het jachtseizoen van de ijsberen wordt dan ook steeds korter. Bijgevolg slagen ze er niet langer in om de nodige reserves op te slaan om het uit te kunnen houden tot de volgende winter. In sommige gevallen komen de ijsberen terecht op een afgebroken stuk pakijs dat langzaam afdrijft. De beren moeten dan een aanzienlijke fysieke inspanning leveren om terug te keren naar andere stukken poolijs waar ze verder kunnen jagen. Diegenen die al verzwakt zijn door een korter jachtseizoen, riskeren dan ook te verdrinken. Deze situatie is nog dramatischer voor de vrouwtjesberen die hun jongen gedurende acht maanden zogen en daarbij moeten putten uit de reserves die ze hebben aangelegd tijdens de voorgaande winter. Wanneer die reserve niet voldoende groot is, raken de jonge beertjes ondervoed en riskeren ze te sterven.

    Als er niets verandert, zal de Noordpool in de zomer volledig ijsvrij zijn vóór het eind van de 21ste eeuw. Hoe moet de ijsbeer overleven zonder jachtgebied?

    Materiaal

    computer, cd-rom Radio Oorwoud, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    • Bekijk met de leerlingen de clipjes over de ijsbeer (duurtijd 1' minuut).
    • Geef hen op voorhand vier vragen mee. Dit kan zeer snel door op het schoolbord vier woorden te zetten: 'Waar?', 'Wie?', 'Probleem?' en 'Actie?'.
      Verduidelijk de vragen mondeling zoals hieronder.
      • WAAR? : Waar speelt het verhaal zich af?
      • WIE? : Wie speelt de hoofdrol?
      • PROBLEEM?: Welke problemen heeft onze hoofdrolspeler?
      • ACTIE?: Hoe kunnen we hier iets aan doen?
    • Bespreek met de leerlingen de antwoorden die ze gevonden hebben.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.7 De leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    6.15 De leerlingen kennen de belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik en kunnen de voor- en nadelen van mogelijke alternatieven vergelijken.
    Hoe zijn dieren aangepast aan de koude?
    15 minuten
    Inleiding

    De ijsbeer heeft de beste isolatie tegen koude die je maar kan voorstellen. Zijn dikke witte vacht laat geen water door en de dikke vetlaag eronder zorgt ervoor dat hij de ergste kou kan weerstaan. Die enorme vetlaag zorgt er ook voor dat de ijsberen lange tijd zonder voedsel kunnen overleven. Handig als ze moeten vasten in de zomermaanden. Een ijsbeer is eigenlijk ook zwart. Tenminste, als je hem zou scheren. Door die zwarte huid heeft de ijsbeer het iets warmer. Elk haartje van een ijsbeer werkt als een glasvezel: het licht wordt naar de huid vervoerd. En net als in de zon een zwarte auto heter wordt dan een witte, zo warmt een ijsbeer beter op door zijn zwarte huid.

    Pinguïns hebben een pak van waterdichte veren en een dikke vetlaag, zodat zij lang onder water kunnen blijven zonder kou te krijgen. Keizerspinguïns zijn de enige pinguïns die hun eieren leggen en uitbroeden in de 'zuidelijke winter'. In mei (wanneer het lente is bij ons, maar herfst in het zuidelijk halfrond) leggen de vrouwtjes één ei. Dan duiken ze de zee in, en laten het mannetje achter om voor het ei te zorgen. Geen gemakkelijke opgave! Negen weken lang koestert het mannetje het ei onder een huidplooi aan zijn poten. De mannetjes gaan dicht bij elkaar staan, buik tegen rug, om het zelf niet te koud te krijgen. Tijdens deze periode eten ze helemaal niets: het is dus maar goed dat ze voordien een flinke vetlaag hebben gekweekt!

    Materiaal

    computer, cd-rom Radio Oorwoud, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht
    • Bekijk samen met de leerlingen de presentatie 'Hoe zijn dieren aangepast aan de koude?'. Bij de slides kunnen de leerlingen vertellen welk dier ze op de slide zien. Stap voor stap ontdekken ze hoe dieren zich uit de slag trekken tegen extreme koude.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.7 De leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de hand van minstens twee met elkaar verbonden voedselketens.
    1.12 De leerlingen kunnen het verband illustreren tussen de leefgewoonten van mensen en het klimaat waarin ze leven.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    6.15 De leerlingen kennen de belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik en kunnen de voor- en nadelen van mogelijke alternatieven vergelijken.
    Kan de ijsbeer zich aanpassen?
    50 minuten
    Interessante link uit de WWF-lesmap.

    In de WWF-lesmap 'In de weer voor het klimaat' (fiche 8) vind je een lesactiviteit over de problemen van de klimaatverandering voor ijsberen. De les verloopt aan de hand van een verhaal van een ijsbeer die vertelt over zijn eet -en leefgewoonten en de gevolgen van de klimaatverandering daarop. Leerkrachten die de lesmap niet hebben kunnen de les hier downloaden.

    Radio Oorwoud gebruikt PostcardViewer en daarvoor heb je javascript en Flash nodig Download Flash hier.
    De ijsbeer vindt minder voedsel.
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    De ijsbeer moet lange afstanden zwemmen.
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig en moet je de pagina verversen.
    Download alles
            van dit lied
    Presentatie
    Lesactiviteit
    Lesactiviteit uit de WWF-lesmap over de problemen van de klimaatverandering voor ijsberen
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • De afstand tussen ons en de Noordpool is heel groot. Maar toch bepaalt ons gedrag hier hoeveel voedsel de ijsbeer vindt.
    • Elke verplaatsing te voet, met de fiets of het openbaar vervoer betekent 'winst' voor onze planeet én de ijsbeer.
    • Gebruik daarom minder de auto. Het autoverkeer heeft een schadelijke invloed op het leefmilieu. Het draagt bij tot een verhoogd CO2-gehalte in de atmosfeer en verspreidt via de uitlaatgassen ook andere vervuilende stoffen. Op de Belgische wegen rijden zo’n 5,41 miljoen wagens rond. Gelukkig hebben we in België ook meer dan 7 miljoen fietsen. Wist je dat iets meer dan de helft van onze autoverplaatsingen niet meer is dan een afstand van maximaal.... vijf kilometer. Dat kan toch even goed met de fiets?
    • Het verwarmen van een klaslokaal of slaapkamer kan ook bijdragen tot een grotere CO2 uitstoot. Daarom zorg je er best voor dat je de verwarming niet overdreven zet en ze niet laat openstaan wanneer er niemand in de klas of kamer is.
    Tekst: Bart Van Lierde,
    Hannelore Bedert en Stijn Sterckx
    Muziek: Bart Van Lierde

    Er drijft vieze olie van hier tot op het strand.
    Ik ben precies in een frietketel geland.
    Dacht eerst aan een inktvis. Maar 't bleek een reuzegrote boot
    met een barst in zijn zijkant waaruit zwarte olie spoot.

    Mijn veren plakken vol. Ik kan niet vliegen. Ik voel me ziek.
    Oh, dit wordt een ticket richting vogeltjeskliniek.
    Wie zit hier achter, ik kan dit niet verstaan?
    Want vogels vliegen niet met oliejek en botjes aan.

    Nee, nee, nee, toch geen olie in de zee.
    Stop, stop, stop, ik wil geen olie op mijn kop.
    Ramp, oh, ramp, er ligt olie op het strand.
    Jak, jak, jak, heel mijn lijf hangt vol en plakt.

    Ik ben een zeeschildpad en op mijn tochten door zee,
    pik ik soms een spons en wat kwallen mee.
    Maar ik smul de laatste tijd niet echt op mijn gemak.
    Want iets te dikwijls blijkt zo'n kwal gewoon een plastic zak.

    Daar op de zandbank in de zon, ligt mijn vriend de ouwe rob
    maar ook die heeft heel wat zorgen aan zijn kop.
    In het water drijven potjes, flesjes, draadjes en wat blik
    waarin zo'n oude rob als hij zich dikwijls in verslikt.

    Nee, oh, nee, toch geen plastic in de zee.
    Stop, stop, stop, ik wil geen plastic op mijn kop.
    Ramp,oh, ramp, er ligt plastic op het strand.
    't Is toch getikt dat het hier stikt van die plastic.

    Ik wil geen olie op m'n kop.
    Ik wil geen plastic aan mijn poot.
    Ik wil geen vuilnis in m'n maag.
    Want wie lust er dat nu graag?

    Alle vogels, planten, vissen
    in het water van de zee
    kunnen zo'n rampen echt wel missen.
    Dus zing allemaal maar mee!

    Nee, nee, nee, toch geen plastic in de zee.
    Stop, stop, stop, ik wil geen olie op mijn kop.
    Ramp, oh, ramp, er ligt olie op het strand.
    Jak, jak, jak, heel mijn lijf hangt vol en plakt.

    Wereldoriëntatie
    Proef olie op het water
    15 minuten
    Inleiding

    Wanneer olie in zee of in de rivieren komt vormt dit een laag bovenop het water. Olie en water binden immers niet met elkaar. Omdat het soortelijk gewicht van olie kleiner is dan dat van (zee)water drijft de olie bovenop het water. Dit zorgt ervoor dat er na een olieramp heel wat zeevogels onder de olie komen te zitten wanneer ze op het water landen. De olie zorgt dat hun waterafstotende laag (zie lesflash 'echte pinguïnmannen') niet meer werkt. Hierdoor raakt hun verenkleed helemaal doorweekt en beschermt het de vogels niet meer tegen de koude.

    Olierampen met gestrande olietankers krijgen in de media de meeste aandacht. Maar ook door botsingen van schepen, het lozen van olie en ruimwater ... kan olie in zee terecht komen. Belangrijkste bron van olie blijkt echter de natuur zelf te zijn. Naar schatting bijna de helft van de olie in de oceaan lekt weg uit bronnen in de zeebodem. Door de opwaartse kracht stijgt de olie op en kan zo boven komen drijven. Gelukkig heeft de zee ook een, weliswaar beperkt, zelfreinigend vermogen.

    Materiaal

    2 identieke, smalle glazen, plantaardige olie, water, plastic kaartje dat breder is dan de rand van de glazen (bijv. een betaal- of klantenkaart)

    Opdracht

    Olie en water houden niet van elkaar. Olie is 'hydrofoob' en zal hierdoor niet met water mengen. Om dit te illustreren kan je een glas water nemen en hier olie in gieten. De olie zal op het wateroppervlak blijven drijven. Zelfs al roer of mix je het water en de olie door elkaar. Na een tijdje zal je weer twee verschillende lagen waarnemen in het glas. De olie bovenaan, het water onderaan. Maar je kan dit ook iets spectaculairder aantonen.

    • Vul één glas tot de rand met water en één glas tot de rand met olie
    • Leg de kaart op het glas met water, draai dit glas om (de kaart zorgt ervoor dat er geen water uit het glas loopt) en zet het glas bovenop het glas met de olie.
    • Zorg ervoor dat de 2 glazen juist boven elkaar staan.
    • Trek nu heel voorzichtig de kaart tussen de 2 glazen vandaan.
    • Indien goed uitgevoerd zal het water en de olie duidelijk 'van plaats wisselen'.
    • Het toevoegen van zeep zal de hydrofobe vet- en oliedruppels wel doen binden.
    • Giet in een glas een beetje water en een beetje olie. Beide stoffen zullen niet mengen. Laat nu een leerling afwasmiddel toevoegen en in het glas roeren. De zeepmoleculen zullen zich rond de vetmoleculen binden en ervoor zorgen dat het toch oplost in water. Dit is handig wanneer je een vuile pan of bord wil afwassen. Door zeep te gebruiken krijg je zo immers de afwas sneller schoon.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.14 De leerlingen kunnen van courante materialen uit hun omgeving enkele eigenschappen aantonen.
    1.15 De leerlingen kunnen illustreren dat een stof van toestand kan veranderen.
    Interessante links

    • Seafirst: Organisatie die actie onderneemt tegen de slechte situatie waarin de oceanen verkeren en de problemen die dit teweeg brengt voor mens, dier en natuur.
    • Vogelbescherming Vlaanderen geeft in heel Vlaanderen educatieve wandelingen en cursussen, van presentaties over vogelbescherming tot workshops mezenkasten maken.
    • Low impact kids: Dit boek geschreven door Low impact man Steven Vromann geeft heel wat tips en tricks over hoe kinderen hun ecologische voetafdruk kunnen verkleinen. Er hoort ook een website bij met lessuggesties, onder andere over plasticvervuiling in zee

    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Giet geen gebruikte voedingsolie in de gootsteen (vinaigrette, olie uit conservenblikjes of frituurolie, enzovoort). De olie vormt een film op het water en die verlamt de bacteriën die het water moeten zuiveren. Bovendien raken de leidingen hierdoor verstopt! Je kan frituurolie gratis naar het containerpark brengen.
    • In het lied hebben de zeeschildpad en de zeehond last van plastic en afval dat door mensen werd weggegooid. Maar ook andere dieren kunnen last hebben van ons afval. Het is een goede zaak als je al je afval netjes in de juiste vuilnisbak deponeert. Maar nog beter is om afval te vermijden. Enkele tips:
      • Vermijd individueel verpakte koekjes.
      • Weiger plastic tasjes als u gaat boodschappen doen en kies voor een herbruikbare stoffen tas.
      • Kies herbruikbare drinkbussen, een coole brooddoos of verpakkingen die meermaals kan gebruiken.
    • Bij heel wat schoolfeesten zijn ze van de partij, ballonnen. Niet meteen een probleem. Zeker niet als je kiest voor bio-afbreekbare ballonnen. Maar dat kan het wel worden. Misschien moeilijk te geloven, maar de kans dat je ballon in zee terecht komt is echt wel groot. Naar schatting 90% van de ballonnen bereikt een hoogte van 8 km waar ze door de lage temperaturen en de druk in kleine stukjes uiteen vallen. Zo komt die plastic dus in het milieu en de zee terecht. Gelukkig zijn de meeste ballonnen gemaakt van rubber dat zeer snel vergaat. Maar het zijn vooral kunststof lintjes, kaartjes en plastic ventieltjes die voor problemen kunnen zorgen. Vogels kunnen erin verstrikt raken of de plastic kan de toegang naar hun maag versperren.
    • Maar een ballonnenwedstrijd is toch zo leuk! Inderdaad maar misschien moet je je creatieve brein eens laten werken en een andere schoolwedstrijd organiseren. Zo heeft een school aan de kust alle leerlingen een zonnebloempitje laten planten. De leerling die uiteindelijk de grootste zonnebloem had won de wedstrijd. Geef toe, leuk en beter voor de natuur!
    Tekst: Wendy Huyghe
    en Bart Van Lierde
    Muziek: Bart Van Lierde

    Dit is een lied over Kleine Tim.
    Vandaag trekt hij de jungle in
    op avontuur.

    Maar zijn mama is wat overstuur.
    De jungle ligt in een heel ver land.
    Dat Tim daarheen wil vindt ze niet plezant .
    Maar zij weet niet
    dat ze vanuit het huis de jungle ziet.

    Want  ...    je tuin is een jungle,
    je tuin is een woud.
    Kijk maar in de struiken,
    kijk in de bomen.
    Je tuin is een jungle,
    je tuin is een woud.
    Je vindt er meer dieren
    dan je ooit kon dromen.

    In elke tuin zitten overal dieren.
    Je vindt er mollen en slakken en mieren.
    Misschien wel egels
    en zeker pissebedden onder de tegels.

    Maar als Tim door zijn vergrootglas kijkt
    dan is de tuin niet meer wat hij lijkt.
    Hij gelooft z'n ogen niet.
    Het zijn de vreemdste dieren die hij ziet.

    Kijk de kat lijkt wel een tijger(in).
    En die hooiwagen is net een vogelspin.
    Een regenworm een ratelslang
    en kleine Tim speelt een orang-oetan.

    Wereldoriëntatie
    Expeditie speelplaats
    25 minuten
    Materiaal

    plattegrond van de speelplaats of schooltuin, expeditiekaart, schrijfgerief, loeppotjes, determinatietabel van insecten, (fototoestel)...

    Opdracht

    • Verdeel de klas in groepjes en geef elk groepje een plattegrond (liefst A3-formaat) van de speelplaats of schooltuin en een expeditiekaart. Je kan de leerlingen natuurlijk ook zelf een plattegrond laten maken.
    • Vertel de leerlingen dat ze als echte biologen op expeditie vertrekken, op zoek naar 'speelplaatsbeestjes'. Per groepje zoeken ze (kleine) dieren waarvan ze de locatie op de plattegrond aanduiden en de expeditiekaart invullen. Op de expeditiekaart is plaats om volgende zaken te noteren: naam van het dier, vindplaats, een beschrijving van het dier, aantal gevonden dieren, kleur, aantal vleugels en poten. Pissebedden, een oud spinnenweb, bladluizen, bromvliegen, een mierennest, vogels ... Alles kan.
    • TIP: Eventueel kunnen kinderen voorzichtig kleine insecten vangen om te observeren. Druk hen vooraf op het hart dat het niet de bedoeling is om webben of nesten te beschadigen.
    • TIP: Je kan deze activiteit uitbreiden door (in de klas) verder in te gaan op de determinatie van de waargenomen insecten, spinnen.
    • TIP: Laat elk groepje een fototoestel meenemen en hun expeditie-vondsten verwerken tot een (powerpoint) presentatie.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.4 De leerlingen kennen in hun omgeving twee verschillende biotopen en kunnen er enkele veel voorkomende organismen in herkennen en benoemen.
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    Mieren in nesten
    25 minuten
    Inleiding

    Eendracht maakt macht. Dit geldt zeker binnen een mierennest. Sommige insectensoorten organiseren zich zodat de voedselvoorziening en verdediging optimaal verlopen. Ieder individu speelt een bepaalde rol. Bij mieren legt alleen de koningin eitjes. De werksters zorgen voor het broedsel en voor de voedselvoorziening.

    Opdracht

    • Zoek een observatieplaats in de buurt van een mierennest. Vermits mieren gevoelig zijn aan trillingen en bewegingen raad je de kinderen best aan zich rustig te gedragen.
    • Vraag de leerlingen om op volgende zaken te letten. Hoe gedragen de mieren zich? Gaan ze hindernissen uit de weg of lopen ze erover heen? Wat transporteren ze?
    • TIP: Ga op zoek naar een plaats waar mieren en bladluizen 'samenleven' (bijv. vlierstruik, linde ...). Sommige mierensoorten leven in een soort symbiose met bladluizen. De bladluizen scheiden honingdauw af. Honingdauw is een soort nectar-achtige, kleverige vloeistof die op de bladeren hangt en die door de mieren erg gewild is. Honingdauw kan vervelend zijn omdat het de bladeren van planten kan verstikken. Het wordt ook niet altijd geapprecieerd door automobilisten omdat het een kleverig laagje kan achterlaten op geparkeerde wagens. Soms kan je zien hoe bladluizen een druppeltje honingdauw afscheiden aan mieren. Op hun beurt beschermen mieren dan weer de bladluizen tegen o.a. lieveheersbeestjes. Een prachtig voorbeeld van hoe dieren met elkaar samenleven en elkaar nodig hebben.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.4 De leerlingen kennen in hun omgeving twee verschillende biotopen en kunnen er enkele veel voorkomende organismen in herkennen en benoemen.
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    Interessante link

    • Vergroening van de schoolomgeving: Dubbele uitgave om op en rond de speelplaats de biodiversiteit te stimuleren met leuke vergroeningsideeën. Er bestaat zowel een technische handleiding als een werkboek om de collega's en leerlingen te motiveren. Je kan beide versies gratis downloaden.

    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Expeditiekaart
    Download de expeditiekaart
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Kijk eens goed om je heen. Je vindt zeker een plaats om de biodiversiteit een handje te helpen. Dat hoeft niet moeilijk te zijn en de lijst met mogelijkheden is eindeloos. Nestkasten maken, een stukje van de schooltuin laten 'verwilderen', takkenbossen leggen waaronder egels kunnen overwinteren, een bijenhotel maken, een bloemenweide inzaaien, composteren, brandnetels laten staan voor vlinders, geen pesticiden gebruiken ...
    • Vraag aan je ouders of je een stuk van de tuin mag inrichten als jouw persoonlijk natuurreservaat. Veel tuinen bestaan voor het grootste stuk uit gazon. Dat is natuurlijk leuk om op te spelen, maar misschien is er wel een stukje tuin dat minder gebruikt wordt dat je kan omtoveren tot plek voor wilde planten, bijen en kriebelbeestjes. Voorzie ook een stapel stenen, wat takken en eventueel een boomstronk. Een ideale plaats voor pissebedden, zwammen, padden en andere insecten. Je zal merken dat de natuur zelf voor de rest zorgt. Zo'n plekje in de tuin zal ook snel vlinders en vogels aantrekken. Je moet je bloemenweide wel 2 keer (in juni en in september) maaien en het maaisel op de composthoop doen. Zo zorg je ervoor dat de bodem minder voedingstoffen krijgt en akkerbloemen zoals de klaproos kunnen groeien. Veel succes!
    • Overtuig je ouders om de tuin niet in de herfst maar pas in de lente op te ruimen. Een verdorde bloemstengel is een goede schuilplaats voor insecten in winterslaap. Ook vlinders gaan in winterrust. Sommige soorten doen dat als vlinder, andere als pop, rups of eitje. Dit doen ze bijvoorbeeld tussen snoeihout of dode, droge plantenresten. Dode planten kun je dus het beste maar gewoon laten staan in de tuin tot na de winter
    • Speur zelf naar vogels, insecten en amfibieën en laat weten welk dier je hebt gezien op: www.waarnemingen.be.
    • Ga aan de slag als vrijwilliger in een natuurgebied bij jou in de buurt. Geen idee hoe je dat doet. Kijk eens op www.natuurpunt.be voor een reservaat in jouw buurt.
    • Download de kalender 366 tips voor de biodiversiteit van het museum voor natuurwetenschappen hier
    Tekst en muziek:
    Bart Van Lierde

    Ik ben een bruine pad.
    Ik ben met duizend andere padden weer op stap.
    We trekken van het bos naar de poel, want we volgen ons gevoel.
    Want aan die poel leren we dan andere padden kennen.
    Ik hoop er een vrouwtje te vinden dat ik heel hard ga verwennen.

    Met z'n allen op pad.
    Ons instinct vertelt ons dat,
    dat we moeten vertrekken
    op zoek naar andere plekken.

    Ik ben een kariboe met een schitterend gewei.
    En met mijn kop duw ik hindernissen opzij.
    Ik loop hier samen met mijn vrienden van de kudde.
    En met ons hoevengestamp doen we de aarde heel fel schudden.
    Laat de aarde schudden!

    Met z'n allen zijn we onderweg.
    Want ons buikgevoel zegt,
    dat we echt moeten gaan.
    We kunnen hier niet blijven staan.

    Ik ben een gierzwaluw onderweg,
    naar het Afrikaanse continent.
    Ik ga heel graag op reis.
    Op reis, ben ik zo content.
    Want de winter in Europa is mij veel en veel te koud.
    Liever zit ik in de zon in het Afrikaanse woud.

    Wereldoriëntatie
    Met z'n allen op pad
    15 minuten
    Inleiding

    Van het ene leefgebied naar het andere trekken komt in de natuur vaak voor. Zo proberen dieren het plaatselijk voedseltekort, wegens zware winters of extreme droogten, te ontvluchten.

    De migratie van dieren is een veel grootschaliger en ingewikkelder verschijnsel dan het normale rondtrekken van dieren. Bioloog Hugh Dingle (bron: National Geographic) kwam tot vijf kenmerken die voor alle grote dierlijke migraties gelden: de tocht duurt lang en brengt de dieren buiten hun gebruikelijke leefomgeving; de trek kent doorgaans een rechte lijn, geen zigzagbewegingen; de dieren vertonen vóór en na de reis bijzonder gedrag (zoals zich overvoeren); ze doen een beroep op speciale energiereserves; en ten slotte houden ze altijd verbeten hun einddoel voor ogen, ze laten zich door niets afleiden en overwinnen obstakels die andere dieren zouden afschrikken.

    De amfibieëntrek in onze streken door padden en kikkers is niet echt een voorbeeld van dierenmigratie. Hun doel is immers na de winterslaap een poel of gracht te vinden om zich voort te planten. Daarentegen is het wel een opmerkelijk voorbeeld dat de kinderen kennen van dieren die er op uit trekken.

    Materiaal

    computer met cd-rom van Radio Oorwoud, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    Bekijk samen met de leerlingen de klasquiz 'Met z'n allen op pad'. Bij elke slide kunnen de leerlingen antwoorden welk dier ze op de slide zien. Stap voor stap ontdekken ze meer over het het trekgedrag van dieren. De presentatie is zo opgevat dat de antwoorden mee verwerkt zitten in het verloop van de voorstelling.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Presentatie
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Hang nestkasten op voor de (gier)zwaluw. Doordat de laatste jaren veel huizen werden gerenoveerd, wat trouwens een goede zaak is voor onze CO2 uitstoot, verliezen deze vogels dikwijls hun nestgelegenheid. Zo maken gierzwaluwen hun nesten in kieren en spleten van dakgoten en leegstaande gebouwen. Als je op de buiten woont kan je nestplaats voorzien voor de huiszwaluw. Woon je in de stad hang dan nestkasten op voor de gierzwaluwen. Let er wel op dat ze niet in volle zon hangen.
    • Wist je dat er heel wat verschillend nestkasten zijn? Voor je een nestkast koopt of maakt moet je dus goed weten welke vogels je wil en kan helpen. Kijk hier maar eens.
    • Help mee aan paddenoverzetacties of zet er zelf één op poten.
    Tekst en muziek:
    Hannelore Bedert

    Ben ik nog te jong of mis ik hier de grap.
    Moet ik nog wat boterhammen eten voor ik het allemaal beter snap?

    Meneer rijdt met de auto tot bij de bakker om de hoek.
    En dan uren parking zoeken, het gezond verstand is zoek.

    In de winkel koopt mevrouw groenten uit een verre streek
    terwijl de boer een beetje verder toch ook prima groenten kweekt.

    Meneer eet elke dag tonijn. Het loopt echt uit de hand.
    Je vraagt toch ook geen broodje panda, broodje tijger of olifant.

    We wachten niet tot morgen. Morgen is het te laat!
    Wij hebben recht op een planeet waar het veel beter gaat.
    We wachten niet tot morgen. Nee, morgen is het te laat!
    We slaan de handen in elkaar voor de natuur en het klimaat.

    Mevrouw vindt olierampen vreselijk overal op de wereldbol.
    Maar vijf minuten later tankt ze wel vrolijk haar auto vol.

    Meneer koopt zoveel nieuwe dingen, volgt alle hippe snufjes op de voet.
    Maar iets hergebruiken, hij weet niet hoe dat moet.

    Ik vind het allemaal onnozel hoe ze hun gang maar gaan.
    Ze maken zich wel zorgen maar ze doen er nooit iets aan.

    We wachten niet tot morgen. Morgen is het te laat!
    Wij hebben recht op een planeet waar het veel beter gaat.
    We wachten niet tot morgen. Nee, morgen is het te laat!
    We slaan de handen in elkaar voor de natuur en het klimaat.

    We zorgen voor de toekomst
    en die begint vandaag!
    Alle kinderen samen,
    zo hebben we het graag!

    We wachten niet tot morgen. Morgen is het te laat!
    Wij hebben recht op een planeet waar het veel beter gaat.
    We wachten niet tot morgen. Nee, morgen is het te laat!
    We slaan de handen in elkaar voor de natuur en het klimaat.

    Wereldoriëntatie
    Wat kan beter?
    10 minuten
    Materiaal

    liedtekst, cd Radio Oorwoud

    Opdracht

    • Beluister met de leerlingen het lied en bespreek met hen wat volgens hen beter kan. Noteer op het schoolbord dingen uit het liedje die volgens de leerlingen niet zo goed zijn voor de natuur. Laat hen suggesties geven om die zaken beter te doen en lijst de alternatieven op.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.25 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren dat aan milieuproblemen vaak tegengestelde belangen ten grondslag liggen.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    6.15 De leerlingen kennen de belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik en kunnen de voor- en nadelen van mogelijke alternatieven vergelijken.
    Interessante links

    • WWF viswijzer: De tonijn is niet de enige bedreigde vissoort die op ons bord terecht kan komen. Download de handige viswijzer om een duurzame keuze te maken bij de aankoop van vis.
    • Duurzame visvangst: WWF-dossier rond duurzame visvangst met interessante fotoreportage.
    • MOS-themabundel 'MOBILITEIT': Deze uitgebreide map bevat acties en lessuggesties voor een duurzaam verkeersbeleid op klas -en schoolniveau.
    • Seizoensgroenten: Tomaten, aardbeien, enzovoort die bij ons in de winter te koop zijn, komen vaak uit verre landen of zijn het resultaat van serreteelt die enorm veel energie vergt. Plaatselijk gekweekte groenten van het seizoen zijn de meest ecologische optie! Download hier de handige groente- en fruitkalender van Velt.
    • De voetafdrukcalculator: Bereken je ecologische voetafdruk en ontdek met welke tips je je impact op onze planeet kan verkleinen.

    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Download alles
             van dit lied
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Koop op de markt of rechtstreeks bij de boer. Bij hen vind je het makkelijkst lokaal geteelde groenten.
    • Lees goed de etiketten van voedingsproducten in de supermarkt. Zo kan je kiezen voor groenten en fruit die een kortere reis hebben afgelegd.
    • Koop en eet seizoensgroenten en -fruit. Je leert er hier alles over.
    • Kies liever voor vers fruit en groenten dan voor diepvriesproducten.
    • De productie van vlees vergt enorm veel oppervlakte, energie en water: voor het telen van veevoeder, de verwerking voor consumptie, de verwerking van het afval ... Vlees heeft dus een zware impact op onze planeet. Vegetarisch eten is niet enkel beter voor het milieu, het betekent ook minder dierlijke vetten en cholesterol, meer vezels, meer groenten en fruit; dus een gezondere voeding. Meer info op www.donderdagveggiedag.be.
    • De tonijn is niet de enige bedreigde vissoort die op ons bord terecht kan komen. Op de WWF-viswijzer kan je zien welke vissen bedreigd zijn en welke niet. Handig wanneer je gaat winkelen!
    • Start zelf een moestuintje of composteer je groentenafval.
    • Je kan ook altijd zoeken of op de verpakking het MSC-logo staat. Zo weet je dat de vis die je koopt niet met uitsterven bedreigd is.
    Tekst: Hannelore Bedert
    en Stijn Sterckx
    Muziek: Hannelore Bedert

    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?
    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?

    In de zomer als ik bruinen wil
    gaat het iets te dikwijls mis.
    Ofwel regent het te fel,
    ofwel brand ik uit mijn vel.

    En ik loop nochtans zo graag
    in mijn bikini rond.
    En onder mijn blote voeten
    die lekker warme grond.

    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?
    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?

    In de winter ligt de sneeuw
    als vieze blubber op de stoep.
    Waar je helemaal mee vol hangt
    als je uitglijdt op je poep.

    Zelfs de dieren zijn in de war.
    Want hoe hou je een winterslaap
    als er telkens als je wil slapen
    een loeiharde wekker afgaat?

    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?
    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?

    In de lente komen hier vogels aan
    maar die zijn de kluts wat kwijt.
    Want voor heel wat lekkere rupsen
    zijn zij niet meer op tijd.

    De kabeljauw ergert zich blauw.
    De Noordzee is minder fris.
    Dus verhuist hij maar naar 't noorden.
    Weg van inkt- en ansjovis!

    Planten, beestjes, vogels en vissen
    raken stilaan in een knoop.
    De opwarming van de aarde
    die gooit het klimaat overhoop!

    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?
    Waar zijn de seizoenen? Waar zijn de seizoenen naartoe?

    Wereldoriëntatie
    Waar zijn de seizoenen
    3x15 minuten
    Materiaal

    computer met cd-rom 'Radio oorwoud', beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    Hieronder vind je achtergrondinformatie en links naar 2 clips (duurtijd clip 1' minuut) die getuigen hoe dieren last hebben van klimaatverandering en de gevolgen voor hun biologische klok. Maak zelf een keuze van welke clips je wil laten zien aan de leerlingen.

    • Bekijk met de leerlingen de clipjes van dieren die getuigen over de impact die de klimaatveranderingverandering heeft op hen. Ook is er een clipje van een visser die vertelt wat er in onze Noordzee verandert door de klimaatverandering. Geef hen op voorhand vier vragen mee. Dit kan zeer snel door op het schoolbord vier woorden te zetten: 'Waar?', 'Wie?', 'Probleem?' en 'Actie?'.
      Verduidelijk de vragen mondeling zoals hieronder.
      • WAAR? : Waar speelt het verhaal zich af?
      • WIE? : Wie speelt de hoofdrol?
      • PROBLEEM?: Welke problemen heeft onze hoofdrolspeler?
      • ACTIE?: Hoe kunnen we hier iets aan doen?
    • Bespreek met de leerlingen de antwoorden die ze gevonden hebben.

    Achtergrond bij clipjes
    • De vliegenvanger komt te laat

      De klimaatverandering heeft het trek- en voortplantingsgedrag van heel wat trekvogels aanzienlijk in de war gebracht. De prooien zijn niet langer op de afspraak en de jonge vogels verhongeren.
      De vliegenvangers brengen de winter door in Afrika, maar als de lente er aankomt, vliegen ze terug naar Europa om er zich voort te planten. Als gevolg van de klimaatverandering begint de lente vroeger in Europa. Daardoor verschijnen de insecten en de rupsen waarmee de vliegenvangers zich voeden tot twee weken vroeger. De vliegenvangers verlaten Afrika elk jaar doorgaans op hetzelfde moment. Dat heeft tot gevolg dat de rupsen al veranderd zijn in vlinders op het moment dat er jonge vogels zijn! Toch hebben de vliegenvangers als reactie op de hogere lentetemperaturen in Europa hun rusttijden al ingekort en het voortplantingsmoment vervroegd, maar niet voldoende.
      De ouders vinden niet langer voldoende prooien om hun hele nest te laten overleven. Bijgevolg zijn de vliegenvangerpopulaties in bepaalde streken van Europa al met 90% gedaald. Zullen deze trekvogels erin slagen om hun trekgedrag aan te passen aan de nieuwe klimaatomstandigheden?

    • De wapiti mist de winter

      Winters zijn onmisbaar voor het behoud van de biodiversiteit.
      De berglandschappen op het Noord-Amerikaanse continent ondergaan momenteel een snelle verandering als gevolg van de klimaatverandering. De geleidelijke verdwijning van de gletsjers zorgt ervoor dat er minder vers water in de waterlopen terechtkomt. En ook het ritme van de seizoenen is verstoord: de winter wordt warmer en korter. Deze terugdringing van de winter heeft gevolgen voor de vegetatie.
      Door de hogere temperaturen en de hogere frequentie van de regenbuien wordt de sneeuwlaag dunner of verdwijnt ze zelfs helemaal, waardoor de vegetatie veel langer wordt blootgesteld aan vriesperiodes. Bovendien heeft een groot aantal planten uit de gematigde bergstreken nood aan een langere koudeperiode om ervoor te zorgen dat hun zaadjes de komende lente zullen kunnen ontkiemen.

    • De visser getuigt

      Willy Versluys bezit vijf vissersboten. Elke dag treffen zijn vissers soorten aan in hun netten die ze tot enkele jaren geleden nooit vingen. De laatste 50 jaar is de gemiddelde temperatuur in de Noordzee met 1 graad gestegen. Soorten die normaal in warmer water voorkwamen kunnen nu hun leefgebied uitbreiden naar de Noordzee. Hierdoor komen er steeds meer inktvis, ansjovis en zeebaars voor aan onze kusten. Dit in tegenstelling tot de kabeljauw die naar het noorden moet uitwijken om kouder water te vinden. De nieuwe vissoorten bieden nieuwe mogelijkheden voor onze vissers. Maar het voorkomen van exoten zoals de Japanse oester en de grotere kans op stormen waardoor er minder gevist kan worden brengen nieuwe problemen mee voor de visserij.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    6.15 De leerlingen kennen de belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik en kunnen de voor- en nadelen van mogelijke alternatieven vergelijken.
    1.25 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren dat aan milieuproblemen vaak tegengestelde belangen ten grondslag liggen.
    2.18 De leerlingen aan de hand van voorbeelden uit verschillende toepassingsgebieden van techniek illustreren dat technische systemen nuttig, gevaarlijk en/of schadelijk kunnen zijn voor henzelf, voor anderen of voor natuur en milieu.
    4.15 De leerlingen kunnen illustreren op welke wijze internationale organisaties ernaar streven om het welzijn en/of de vrede in de wereld te bevorderen.
    5.8 De leerlingen kunnen aan de hand van een voorbeeld illustreren dat een actuele toestand, die voor kinderen herkenbaar is, en die door de geschiedenis beïnvloed werd, vroeger anders was en in de loop der tijden evolueert.
    Interessante links
    • Natuurkalender voor klassen: Natuurpunt ontwikkelde een uitgebreide kalender om met de klas verschillende natuur- en weerfenomenen waar te nemen. Je kan je klas bovendien registreren en zo met de leerlingen nog beter de geregistreerde gegevens laten renderen.
    • Klimaatcampagne 11.11.11: Ook 11.11.11 heeft een ruim educatief aanbod over klimaatverandering en haar gevolgen. Bekijk hun aanbod van verschillende spelen tot en met een luisterboek 'De groene ijsbeer'.
    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    De vliegenvanger komt te laat
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    De wapiti mist de winter
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    Een visser getuigt
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig en moet je de pagina verversen.
    Download alles
             van dit lied
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?
    • Elke verplaatsing te voet, met de fiets of het openbaar vervoer betekent 'winst' voor onze planeet.
    • Gebruik daarom minder de auto. Het autoverkeer heeft een schadelijke invloed op het leefmilieu. Het draagt bij tot een verhoogd CO2-gehalte in de atmosfeer en verspreidt via de uitlaatgassen ook andere vervuilende stoffen. Op de Belgische wegen rijden zo'n 5,41 miljoen wagens rond. Gelukkig hebben we in België ook meer dan 7 miljoen fietsen. Wist je dat de helft van onze autoverplaatsingen beslaat een afstand van maximaal... vijf kilometer. Dat kan toch even goed met de fiets?
    • Het verwarmen van een klaslokaal of slaapkamer kan ook bijdragen tot een grotere CO2 uitstoot. Daarom zorg je er best voor dat je de verwarming niet overdreven zet en ze niet laat openstaan wanneer er niemand in de klas of kamer is.
    Tekst en muziek:
    Thomas Vanelslander

    Is dat niet wat overdreven, al dat zand?
    Hé, voor mij geen probleem, geen stress, niks aan de hand.
    Wel weinig om te eten en bijna nergens water.
    Maar als ik dan iets knabbel, bewaar ik telkens wat voor later.
    In de bulten op mijn rug, vind ik altijd wat terug.

    Ik ben een ka-mee-mi-moe-meel in de wie-waa-wee-woestijn.
    Met mijn kameraadjes kom ik naar je toe.
    Zo'n grote zandbak vinden wij fijn.

    Hé, wat voel ik nu? Ja, daar onder mijn teen.
    Het beweegt en het friemelt, nee, ik ben hier niet alleen.
    Twee scharen om te knippen en een hele rare staart.
    Daar kan hij vast mee prikken, ja, dat ligt wel in zijn aard.
    Dag mevrouw of dag meneer, met wie heb ik hier de eer?

    Ik ben een scha-schi-schorpioen, de woestijnprikkampioen.
    Met mijn kameraadjes kom ik naar je toe.
    Zo'n grote zandbak vinden wij fijn.

    Water wordt verspild, ganse bossen verdwijnen.
    Daardoor komen er steeds grotere woestijnen.
    Kijkt daar loopt m'n verre neef, die had minder geluk.
    Eén van zijn twee bulten is per ongeluk ingedrukt.

    Ik ben een dri-dra-dromedaris. Neem van mij maar aan dat het waar is.
    Met mijn kameraadjes kom ik naar je toe.
    Zo'n grote zandbak vinden wij fijn.

    Ka - mee - mi - moe - meel
    in de wie - waa - wee - woestijn!
    Ka - mee - mi - moe - meel
    Hey!

    Wereldoriëntatie
    Hoe zijn dieren aangepast aan extreme droogte en hitte?
    15 minuten
    Inleiding

    Sommige dier- en plantsoorten zijn al miljoenen jaren kampioen in zich aanpassen aan zeer droge of warme omgevingen. Ontdek in de presentatie hieronder hoe sommige dieren weten te overleven in extreem hete of droge omgevingen.

    Materiaal

    computer met cd-rom Radio Oorwoud, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    • Bekijk samen met de leerlingen de Powerpointpresentatie 'Hoe zijn dieren aangepast aan extreme droogte en hitte'. Bij de slides kunnen de leerlingen vertellen welk dier ze op de slide zien. Stap voor stap ontdekken ze hoe dieren zich uit de slag trekken in extreem warme en droge omstandigheden

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    Droogte 4 keer een probleem
    4x15 minuten
    Inleiding

    Door een toenemende opwarming van de aarde verdrogen er meer en meer gebieden waar dieren leven die niet zijn aangepast aan dergelijke omstandigheden. De verhalen hieronder getuigen dat heel wat dieren het niet eenvoudig hebben met de toenemende droogte. Ook de mens zal zich de komende jaren meer en meer zorgen moeten maken over droogte en waterbevoorrading. Spaarzaam omspringen met water is alvast een goede gewoonte.

    Materiaal

    computer met internetverbinding, beamer of digitaal schoolbord

    Opdracht

    • Bekijk met de leerlingen de vier clips van dieren die getuigen dat hun leven moeilijker wordt door toenemende droogte en verwoestijning. Geef hen op voorhand vier vragen mee. Dit kan zeer snel door op het schoolbord vier woorden te zetten: 'Waar?', 'Wie?', 'Probleem?' en 'Actie?'.
      • WAAR? : Waar speelt het verhaal zich af?
      • WIE? : Wie speelt de hoofdrol?
      • PROBLEEM?: Welke problemen heeft onze hoofdrolspeler?
      • ACTIE?: Hoe kunnen we hier iets aan doen?
    • Bespreek met de leerlingen de antwoorden die ze gevonden hebben.

    Achtergrond bij clipjes
    • Watertekort voor de buffel - kudde op de dool

      Afrika wordt sterk bedreigd door de klimaatverandering. De droogte breidt zich uit en het watertekort wordt steeds nijpender. De biodiversiteit van de Afrikaanse dierenwereld concentreert zich in de savannes en de tropische wouden. Savannes zijn uitgestrekte graslanden, met af en toe bomen en struiken. Grote kuddes hoefdieren (buffels, gnoes, antilopen, gazellen, zebra's,...) trekken door de savanne op zoek naar voedsel. Hierbij op de voet gevolgd door hun predatoren.
      Als de huidige klimaattendensen zich voortzetten en de droogte en het watertekort nog erger worden, zal de migratie van deze kuddes bedreigd of bemoeilijkt worden.

    • Bosbranden bedreigen de Griekse landschildpad

      Het zuiden van Europa heeft te kampen met toenemende droogte, met meer en langere branden in de bossen en het kreupelhout van het Middellandse Zeegebied tot gevolg.
      De Griekse landschildpad kan ongeveer honderd jaar worden en leeft in het kreupelhout van het Middellandse Zeegebied. Ze zal nooit erg ver wegtrekken van haar geboortegrond en kan er - indien ze verplaatst wordt - ook naar terugkeren dankzij een erg ontwikkelde oriëntatiezin. Momenteel zijn haar grootste vijanden landbouwmachines, grasmaaiers, honden en al diegenen die ze oprapen om ze mee naar huis te nemen als gezelschapsdier.
      De huidige klimaatverandering is een bijkomend probleem voor deze reptielen. Want het aantal bosbranden in het hele Middellandse Zeebekken neemt toe en elk jaar gaat meer dan een miljoen hectare bos in rook op. Al worden deze branden in de meeste gevallen veroorzaakt door de mens, toch zorgt de droogte - nog versterkt door de huidige klimaatverandering - ervoor dat het vuur zich nog verder uitbreidt en nog langer aanhoudt.

    • Droogte bedreigt het edelhert

      Europa warmt op, Europa verdroogt, Europa overstroomt,...: dit zijn enkele titels in de klimaatberichtgeving over dit continent, dat ten prooi valt aan een bijzonder snelle opwarming.
      Op één eeuw tijd is de gemiddelde temperatuur in Europa met één graad gestegen en men gaat ervan uit dat de temperatuur in de loop van de 21ste eeuw nog met 2 tot 6 graden zal toenemen. De globale opwarming van Europa is vooral te wijten aan de stijging van de jaarlijkse minimumtemperaturen, eerder dan de stijging van de maximumtemperaturen.
      In Europa zullen er, afhankelijk van de regio, twee heel verschillende gevolgen zijn van de klimaatverandering op de waterkringloop. Voor de regio's in het zuiden van Europa verwacht men eerder warmere zomers, minder regendagen en een toename in de frequentie en intensiteit van de droogteperiodes. De intensere droogte in het Middellandse Zeebekken zorgt ook voor heel wat meer risico op het vlak van bosbranden en bedreigt dus het voortbestaan van diverse ecosystemen in het zuiden.
      In het noorden, het centrum en het oosten van Europa zijn er steeds meer en hevigere regenbuien en neemt het risico op overstromingen toe.

    • Woestijn bedreigt de gekraagde roodstaart

      De roodstaart heeft aanzienlijk geleden onder de laatste grote droogteperiodes in de Sahel die veroorzaakt werden door uitzonderlijke weerverschijnselen.
      Roodstaarten zijn trekvogels die in april aankomen in Europa om zich er voort te planten. Begin september vertrekken ze dan opnieuw om de winter door te brengen in Noord-Afrika. De aantallen roodstaarten die in Europa geteld werden, gingen in de jaren 60 en 70 echter drastisch achteruit door de intense droogteperiodes in de Sahel. En ook de huidige klimaatverandering treft deze Afrikaanse regio hard: de temperatuurstijging en het regentekort van de laatste decennia liggen aan de oorsprong van de geleidelijke verdorring van de gronden, de vernietiging van heel wat oogsten en de steeds terugkerende hongersnoden bij de lokale bevolking. De toegenomen woestijnvorming in dit gedeelte van Afrika is bovendien gevaarlijk voor alle diersoorten, zowel de inheemse dieren als de dieren die wegtrekken.

    Eindtermen
    Dankzij deze activiteit werkt u aan eindtermen Wereldoriëntatie:
    1.5 De leerlingen kunnen bij organismen kenmerken aangeven die illustreren dat ze aangepast zijn aan hun omgeving.
    1.6 De leerlingen kunnen illustreren dat de mens de aanwezigheid van organismen beïnvloedt.
    1.24 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren hoe mensen op positieve, maar ook op negatieve wijze omgaan met het milieu.
    1.26* De leerlingen tonen respect en zorg voor de natuur vanuit het besef dat de mens voor zijn levensbehoeften afhankelijk is van het natuurlijk leefmilieu.
    6.15 De leerlingen kennen de belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik en kunnen de voor- en nadelen van mogelijke alternatieven vergelijken.
    1.25 De leerlingen kunnen met concrete voorbeelden uit hun omgeving illustreren dat aan milieuproblemen vaak tegengestelde belangen ten grondslag liggen.
    4.15 De leerlingen kunnen illustreren op welke wijze internationale organisaties ernaar streven om het welzijn en/of de vrede in de wereld te bevorderen.
    Steeds meer overstromingen, stormen, droogte...?
    15 minuten
    Interessante link uit de WWF-lesmap.

    In de WWF-lesmap 'In de weer voor het klimaat' vind je een lesactiviteit (fiche 5) over de gevolgen van de klimaatverandering zoals stormen, overstromingen en droogte. Leerkrachten die deze lesmap niet hebben kunnen deze les hier downloaden.

    Interessante links

    • MOS-themabundel 'WATER': Deze uitgebreide map vol actieve lessuggesties belicht alle aspecten van water op klas -en schoolniveau. Watervervuiling, waterbesparing, wateroverlast ... je vindt het er allemaal in terug.

    PostcardViewer requires JavaScript and the Flash Player. Get Flash here.
    Watertekort voor de buffel - kudde op de dool
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    Bosbranden bedreigen de griekse landschildpad
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    Droogte bedreigt het edelhert
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig.
    Woestijn bedreigt de gekraagde roodstaart
    Om deze video te bekijken heb je een internet connectie nodig en moet je de pagina verversen.
    Download alles
             van dit lied
    Presentatie
    Lesactiviteit
    Lesactiviteit uit de WWF-lesmap over Steeds meer overstromingen, stormen, droogte...?
    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Wat kan je zelf doen?

      Slechts 2,5% van het water op aarde bestaat uit zoet water. En slechts 0,26% van die zoetwatervoorraden zijn rechtstreeks beschikbaar voor de mens. Wij moeten dus behoedzaam omgaan met onze waterrijkdommen.

    • Laat het water niet lopen terwijl je je tanden poetst: gebruik een beker. Wist je dat er telkens 1 tot 2 liter water uit het kraantje stroomt als je het open laat staan bij het tanden poetsen? Dat betekent ongeveer 1000 liter per jaar!
    • Neem een douche in plaats van een bad.
    • Op het toilet! Meer dan een derde van het huishoudelijk verbruik van drinkwater is bestemd voor het toilet! Bij de meeste toiletten kan je kiezen tussen een spoelknop voor een kleine of een grote boodschap. Gebruik de juiste knop en verbruik zo tot meer dan de helft minder water.
    • Trek meteen aan de alarmbel wanneer je ergens een lekkende kraan ziet of een toilet dat blijft lopen zodat het hersteld kan worden. Een lekkend toilet verspilt tot 140 000 liter water per jaar.
    Tekst: Jeroen Alaerts
    en Stijn Sterckx
    Muziek: Jeroen Alaerts

    Wachten we tot we oud zijn en versleten?
    Hebben we geduld tot ook wij uitgestorven zijn?
    Willen we dat het hier nog wat warmer wordt?
    Hebben wij dan echt behoefte aan woestijn?

    Wachten we op het vallen van de duiven?
    Wachten we op de grote tovenaar?
    De president zit op z'n stoel te schuiven
    en zegt: "Ach, ja, dan misschien wel volgend jaar ..."

    We doen het zelf wel.
    We nemen het in eigen hand.
    We doen het zelf wel.
    Tijd voor jong verstand.
    Praten is zilver en er iets aan doen is goud.
    Wat is er nu nog dat ons tegenhoudt?
    We doen het zelf wel!

    Je moet niet wachten op de anderen
    wanneer je vindt: "Zo kan het niet."
    Er zal geen bal veranderen
    als je in je zetel wortel schiet.


    We doen het zelf wel.
    We nemen het in eigen hand.
    We doen het zelf wel.
    Tijd voor jong verstand.
    Praten is zilver en er iets aan doen is goud.
    Wat is er nu nog dat ons tegenhoudt?
    We doen het zelf wel!

    Partituur
    Download de partituur.
    Dierenfiches
    Download alle dierenfiches.
    Bekijk
    alle fiches
    Radio Oorwoud gebruikt PostcardViewer en daarvoor heb je javascript en Flash nodig Download Flash hier.

    De 'Radio Oorwoud' cd-rom wordt ondersteund door de meeste webbrowsers (Internet Explorer, Firefox, Chrome, Safari...), maar niet door alle versies. Voor internet explorer raden wij versie 8.0 of hoger aan. Zoniet zal de cd-rom niet werken.

    Radio
    nieuws
     Beluister
     Bekijk
     Radio
    facebook
     -RANGER
    club
    Radio Oorwoud wordt geladen...
    en dat kan even duren